uboczanin z kotem ubockim , czy uboczanin z kotem uboczańskim  

             W  związku  z  licznymi  pytaniami  dotyczącymi  pisowni  przymiotnika  od  nazwy  miejscowej  Ubocze (ubocki  czy  uboczański),  podaję  wyjaśnienie  [oparte  na  odpowiedzi  prof. dr. hab. Mirosława Skarżyńskiego  prowadzącego   internetową   poradnię    językową  w  Instytucie  Polonistyki   Uniwersytetu   Jagielońskiego   w  Krakowie].        

http://poradnia.polonistyka.uj.edu.pl/

             Używan przez mieszkańców wsi  Ubocze przymiotnik "ubocki" wywołuje często  wątpliwość co do jego poprawności.  Jak wobec tego mówić -- Krajobraz ubocki czy uboczański?  Wzgórze ubockie czy uboczańskie?  Las ubocki czy uboczański?  Kura ubocka czy uboczańska?   A wreszcie czasem zdarza sie,  że watpliwość dotyczy samej pisowni -- : dlaczego pisze się "ubocki" z literą "c", skoro jest przecież Ubocze?

            Zacznijmy od pisowni. Otóż trzeba powiedzieć, że pisownia  interesującego nas przymiotnika  "ubocki " przez "c" nie jest  ani  błędem  ortograficznym, ani też zapisem ewentualnej gwarowej wymowy z tzw. mazurzeniem - tu - gloska "c" zamiast gloski "cz" (jak "cas", "cysty" zamiast "czas", "czysty" w wielu gwarach), ale  zapisem  poprawnie i regularnie utworzonego   przymiotnika.  Jego  współczesna postać  jest wynikiem  zaszłych w przeszłości polszczyzny zmian fonetycznych  na granicy  między  tematem słowotwórczym "Ubocz-" i przyrostkiem "-ski"  -- "ubocz- + -ski ", gdzie grupa  głosek " -czs- "   uprościła  się  do   " -c- "   (podobnie  np.  Roztocze - roztocki, a i tego rodzaju uproszczenia zachodziły np. w: Praga -- praski -- choć jeszcze czasami w 1. poł. XIX w. mozna było spotkać zapis: "prażski" pokazujacy wcześniejszą postać przymiotnika, a także np. Kielce - kielecki - tu z kolei grupa glosek "-cs- uprosciła się do głoski "-c-").  Jak widać, "ubocki" nie jest zadnym wyjątkiem, a tym bardziej błędem. 

               Możliwe  jednak  jest  także  utworzenie przymiotnika od nazwy miejscowej  Ubocze za pomocą przyrostka  " -ański "   ( a więc: uboczański).   Ten wariant jest o tyle wygodniejszy (głównie dla tych, którzy po raz pierwszy stykają się z przymiotnikiem i nie znają nazwy miejscowej Ubocze), że ma  on  wyraźną  granicę  między tematem słowotwórczym "Ubocz-"  a przyrostkiem tworzącym przymiotnik: "-ański", co pozwala łatwo zrekonstruowac  właściwą postać  nazw miejscowej. Ponadto "uboczański" dobrze kojarzy się z nazwą mieszkańca wsi Ubocze - uboczanin i nazwą mieszkanki tej wsi - uboczanka. Oczywiście nie znaczy to, że nie można używać przymiotnika "ubocki", zwłaszcza że jest on utrwalony w mowie mieszkańców Ubocza.