Park, pałac, ogród warzywny, sad - czyli słów kilka o historii zespołu pałacowo - parkowego

 

I. Pałac

Został wybudowany w latach 1850-1852 w stylu angielskiego neogotyku z kamienia i cegły. Posiadał dwie wieloboczne wieże, z których jedna od wschodu zachowała się do dziś. Bryła budynku dwu i trzy kondygnacyjna (w partiach ryzalitów), zróżnicowana bryła zwieńczona kremelażem. Do dziś zachowały się późnogotyckie obramowania okien w partiach przyziemia. Pałac był zaopatrywany w wodę z pobliskiego źródła, z którego pompy tłoczące podawały ją do zespołu parkowego i zabudowań folwarcznych. Na przełomie wieku pałac został zmodernizowany - instalację elektryczną położono „pod tynk”, doprowadzono także sieć wodociągową i kanalizacyjną. Wewnątrz duża sala balowa, bilardowa, biblioteka z pokaźnym księgozbiorem.

II. Usytuowanie zespo łu pałacowo - parkowego

Pałac i ogród zwrócony jest elewacją frontową na południe w kierunku Ubocza. Polana parkowa granicząca od wschodu z drogą dojazdową do rezydencji pełniła rolę małego parku z minimalną ilością zadrzewień. W części południowo - zachodniej znajdował się ceglany mur (fragmenty zachowały się do dziś) wraz z ozdobną neogotycką bramą, grodzącą ogród oraz sad. Ogród ten, oprócz muru dodatkowo os łonięty nasypem, miał za zadanie dostarczanie świeżych warzyw. W latach 1920 - 1939 w ogrodzie zaprowadzono na wskroś nowoczesne inspekty a za bramą umieszczono kamienną wannę. Od zachodu, na skraju parku znajdował się mały pawilon gospodarczy, który w okresie ostatniej wojny światowej pełnił rolę świniarni. W części północnej parku wybudowano z mączki ceglanej kort tenisowy, doskonale w owym czasie odwadniany (świadczą o tym w dobrym stanie zachowane studzienki melioracyjne zbudowane z cegły). Elementem ozdobnym jest prostokątna fontanna znajdująca się od strony zabudowań folwarcznych (zachowana do dziś).

 

III. Szata ro ślinna

Park w ówczesnym czasie by ł uporządkowany, z niewielką ilością drzew i krzewów. Nasadzenia drzewostanem wysokim miały miejsce od strony zabudowań folwarcznych i od strony południowo - wschodniej. Istniejące w 1979 roku drzewa miały wartość zabytkową - inwentaryzacja sporządzona przez zespół konserwatorski z Jeleniej Góry podaje rodzaje i liczby drzew:

modrzew europejski Larix decidua 1 szt.

świerk pospolity Piwa alies 3 szt.

sosna wejmutka Pinus atrobus 1 szt.

kasztanowiec bia ły Aesculus hippocastorum 3 szt.

jesion wynios ły Traximus excelsior 1 szt.

dąb szypułkowy Gercus rebus 1 szt.

lipa drobnolistna Filie cordate 3 szt.

Ich wartość zabytkową podkreślała wysokość (do 26 m) oraz średnica pnia sięgająca u sosny 0,4 m, u kasztanowca białego 0,7 m, u lip drobnolistnych przekraczająca 0,7 m. Obecnie pozostały lipy drobnolistne, pozostałe drzewa zostały wycięte. W części południowej i wschodniej rosną rzadkie gatunki krzewów, nie pielęgnowane i nie rozpoznane. W okresie międzywojennym liczne samosiewy krzewów i drzew, formowane i pielęgnowane. Od wschodu planowe nasadzenia lipy drobnolistnej – wzdłuż drogi do Rząsin (Welkersdorf). Od południa – w kierunku Ubocza nasadzenia drzew i krzewów o gęstych koronach, służących prawdopodobnie jako osłona przed wiatrami. Droga gospodarcza, oddzielająca pałac od zabudowań folwarcznych była obsadzona lipą drobnolistną a kiedyś także krzewami i drzewami ozdobnymi (krzewy i drzewa ozdobne zostały wycięte przed 1982 rokiem). Obecnie cały zespół parkowy posiada dużo samosiewów lipy, akacji, klonu, dębu, olchy i dzikiej czereśni.


Właściciele Kolonii

Do 1371 roku właścicielem byl Hentschel Coppe von Zedlitz (można domniemywać, iż Hentschel byl rycerzem księcia świdnicko - jaworskiego Bolka II, a później księżnej Agnieszki. Za zasługi otrzymał włości w pobliżu Świdnicy i Lwówka Śląskiego. Poniżej właściciele majątku od XIV wieku do 2005 roku.

1371  - całą wieś zakupił Peter von Spiller (25.11)

1387   - Bernhard von Spilner

1393   - jego brat Conrad

1401   - Heinz von Spiller (proboszcz w Lahn), sprzedał połowę majątku swoim braciom (Bernhard i Conrad )

1404 - Bernhard i Conrad Spillerowie stali się właścicielami dzisiejszych Biedrzychowic

1404 -   majątek odziedziczyli synowie Conrada von Spillera - Hans i Heinz

1422 - Heinrich Spiller przekazał w spadku majątek synom swego brata Conrada (Hans i Heinze)

1433 - Heinz Spiller   połowę majątku sprzedał Georgowi i Nickelowi Spiller

1438 - Hans Spiller (zaczęto go nazywać Hauenschild z racji jego waleczności i zasług na wojnach) sprzedał połowę majątku bratu Heinzowi, wkrótce
           jednak go odkupił


1456 - Hans Spilner - Hauenschild sprzedał majątek miastu Lwówek Śląski

1478 - Kunze Hauenschild dodatkowo zakupił majątek w Olszynie Górnej

1489 - właścicielami majątku zostali Georg, Heinze i Michael Spillerowie

1505 - majątek odziedziczył Kunce Spiller

1508 - właścicielem został Hans Spiller

1521 - majątek przeszedł we władanie Christophera Talkenberga i Hansena Queissera z Rząsin

1525 - włości ponownie wraciły do rodziny Spiller

1528 - Kesselgut przejął Christow von Boraw (zwany Kessel - Kocioł)

1555 - majątek odziedziczył jego syn Hans

1603 - syn Hansa - Wenzel von Borau kupił majątek w Olszynie Górnej

1609 - Hartwig von Spiller przejął majątek w Olszynie Górnej

1665 - od córki po Bernardzie von Boreau folwark Kessel  odkupił Siegmund von Spiller  i był we władaniu tej rodziny do 1699 roku, na krótko
           przeszedł we
władanie Melchiora Dux (Melchior von Lest - 1618)

1699 - naczelny dowódca policji z Saksonii - Christian Vollrath von Enden zakupił majątek Kessel

1710 - przez rok właścicielem został Ferdynand Felix von Puleani

1711 - w posiadanie majątku wszedł Wilhelm Liebeneck

1740 - właścicielem majątku został hrabia Hans Anton von Schaffgotsch

1747 - bogacz z Gryfowa - Johann Carl Prentzel, doradca królewski,  zakupił majątek i podporządkował  wszystkie majątki Ubocza jednej rodzinie

1762 - umarł J. C. Prentzel

1849 - właścicielem majątku został Rudiger z Gryfowa

1850 - majątek   przejął Hermann Hempel

1850 - majątek zakupił Leopold Sanden, właściciel postanowił rozebrać mały pałac i na jego miejscu wybudować nowy - ruiny  można oglądać do dziś

1851 - do obiegu weszła nazwa Schlossgut

1858 - mistrz rycerski Gracht nabył majątek

1861 - pałac i majatek nabył bankier Braun z Freibergu

1861 - właścicielami została rodzina von Mormann /Norrmann/

1863 - dobra objął Gaunitz

1865 - właścicielem został Friedrich Wilhelm Nixdorf

1866 - majątek zakupił Robert Thode, bankier z Drezna

1873 - Robert Thode sprzedał 66 ha lasów dla Nixdorfa a tenże odsprzedał las gminie Ubocze - majątek liczył 511 mórg w tym: 405 orne, 54 łąki, 51
           lasy, 1 stawy


1905 - Ulrich von Loesch, junkier Komory Królewskiej, porucznik rezerwy

1909 - właścicielem majatku został Alfred Heinrich Anton von Koerber  (ur. 22.9.1860 w Koerberrode, zm. 17.12.1912 w Jenie)

1912 - Fritz Moennich, nadporucznik rezerwy

1921 - Katharina Moennich, z d. Paech

1927 - podział posiadłości Kessel Gut na majątek i pałac z parkiem. Właścicielem majątku został Fritz Schade, pułkownik artylerii

1932 -  pożar w środkowej i zachodniej części pałacu (2.3.1932)

1937 - właścicielem pałacu do 1939 roku był  Oberstleutnant Capell

1940 - pałac po przekształceniach własnościowych został ośrodkiem wypoczynkowym  dla zakonnic, ogrodnictwo należące do pałacu  obrabiał Moraz
           (do
1945).

1945 - pałac i majątek obejmuje na kilka dni oddział VII a następnie X Dywizji WP

1949 - Zarząd Gminy Ubocze przejął park z pałacem

1950 - Dyrekcja Przemysłu Mięsnego z Krakowa wymontowała z pałacu piec c.o. i  zbiornik  kompresujący na wodę

1959 - Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w Uboczu wyraziło zgodę na sprzedaż parku z ruinami pałacu



 
Spisy majątków

Guteradressbuch Schlesien 
1873 Schosdorf Kessel - 511 powierzchnia ogólna, 51 lasy, 1 staw, 913 naliczony podatek od nieruchomości, właściciel bankier Robert Thode z Berlina

Schlesisches Güter = Adressbuch : Verzeichnis sämtlicher Rittergüter und selbständigen Gutsbezirke, sowie der grösseren Landgüter der Provinzen [Schlesien]

1905 - Schosdorf Kessel. Właściciel: Ulrich von Loesch, junkier Komory Królewskiej  porucznik rezerwy, Inspektor: Scholz, powierzchnia 133 ha: 100 ziemia uprawna, 14 ha łąki, 13 ha las, 1 ha akweny wodne, 5 park, ogrody, dwór etc. Dochód netto (czysty zysk) z ziemi 2700 Marek, Angielska hodowla trzody, bydło mleczne, uprawa zbóż i paszy.

1912: Schosdorf (Kessel), majątek szlachecki (dokładnie rycerski), Właściciel: Fritz Moennich, nadporucznik rezerwy, 1 Inspektor, Powierzchnia: 137 ha: 100 pola uprawne, 14 łąki, 10 las, 1 akweny wodne, 5 park, ogrody, dwór etc. Dochód netto: 2928 Marek, Elektorwnia i prądownia do oświetlenia. (brak danych, co uprawiano i hodowano)

1921 - Schosdorf Kessel. Właściciel: pani Katharina Moennich, z d. Paech, 1 Inspektor [bez nazwiska], powierzchnia 137 ha: 107 ziemia uprawna, 14 łąki, 10 las, 1 akweny wodne, 5 park, ogrody, dwór etc. Dochód netto (czysty zysk) z ziemi 2928 Marek Elektorwnia i prądownia do oświetlenia. Niemieckie nazwy ras zwierząt Schwarzbacher, Ostfriesen, Yorkshire , produkcja nasion.

Majątek w 1927 roku został wydzielony z byłej posiadłości zwanej Kessel Gut. Składał się z zabudowań mieszkalnych (pałac dolny,                       
oficyna dworska nr 164) i folwarcznych (obora, stodoła, spichlerz, mleczarnia, stajnia końska).

 
1930 - zapis w Księdze Wieczystej
Właściciel Fritz Schade, pocztowo-czekowe konto Wrocław 53433. Powierzchnia 125,9 ha w tym 100 ha roli ornej, 10 ha łąk, 7,5 ha past wisk, lasu 5,3 ha, 0,3 ha stawu, 0,5 ha ogrodu i podwórka. Podatek gruntowy netto 2928 DM, posiada elektryczne światło i siłę elektryczną. Członek Rolniczo - Dostawczego Związku dla Dolnego Śląska, uszlachetnione świnie.

1937 - zapis w Księdze Wieczystej 
Powierzchnia 100,92 ha, niewiele zmian w porównaniu do 1930   roku, założona Księga Hodowlana dla nizinno - czarno - białej rasy krów, uprawa dużej ilości okopowych .

1947 - rozparcelowanie gruntów majątku na potrzeby osadników wojskowych i repatriantów z Kolonii i Ubocza Dolnego