Olszówka, niewielkiej długości potok, rzadko wymieniany w literaturze regionu, posiada swój niepowtarzalny urok. Stanowi ustawową własność publiczną1, zgodnie z wykazem wód płynących jest potokiem2 nigdy nie wysychającym. Za jego początek można przyjąć północny skraj Uboczańskiego Lasu (400 metrów n.p.m.). Takie umiejscowienie źródła spełnia wymóg klasycznej definicji potoku - najwyżej położonego odcinka, niosącego największą ilość wody i mającego największą długość. Od źródliska płynie w kierunku południowo – zachodnim, po wyjściu z gęstwiny drzew kieruje się na północny – zachód. Po przekroczeniu mostu na rozdrożu Ubocze – Olszyna – Rząsiny, skręca na południe i po niecałych 200 metrach zmierza ku zachodowi. 

                  Bieg potoku, od źródeł po miejsce połączenia się z potokiem płynącym przez środkową i dolną część wsi można przyjąć za górny odcinek Olszówki. Jego długość wynosi 4,3 km, spadek  28,2‰. Naturalnie wkomponowany w krajobraz, w zasadzie bez ingerencji człowieka, o czystej wodzie. Występuje w nim bogactwo flory i fauny. Uprawiane ekstensywnie pola i łąki przy potoku  ukształtowały w ostatnich latach różnorodność biologiczną, w jego sąsiedztwie występuje wiele stanowisk lęgowych ptaków, ostatnio powróciły pstrągi. Potok łączy się z prawobrzeżną strugą mającą swój początek w źródle Matki Bożej Różańcowej i Bąkowym Stawie. Olszówka w górnym biegu to także miejsce tworzenia się mgieł i mrozowisk, widocznych zwłaszcza ze zbocza Wysokiego Napięcia. Potok bardzo rzadko zamarza.

           Środkowa część Olszówki zaczyna się od połączenia z potokiem płynącym przez centralną część wsi, kończy się przy nasypie kolejowym (teren Olszyny), jego długość wynosi 1,5 km. Dolny odcinek zaczyna się od nasypu kolejowego i kończy ujściem do Kwisy w Kościelniku – długość 8,9 km. Spadek Olszówki (środkowy i dolny odcinek) wynosi 6,3‰. Potok odwadnia od północy Kolonię i Uboczański Las, od południa północne zbocza Gryfowa Śląskiego i Nowej Świdnicy. Za granicę wschodnią można przyjąć drogę nr 364. Dorzecze Olszówki w granicach Ubocza sięga 14 km².

            Płytkie wgłębienie, szerokości 50 cm, w miarę zbierania strumieni leśnych powiększa się, aby po połączeniu się z potokiem przepływającym przez centralną część wsi stać się pokaźnym korytem (szerokości do trzech i głębokości dwóch metrów), przygotowanym przez naturę i człowieka do zbierania nadmiaru wody w czasie wiosennych roztopów i ulewnych deszczy. W latach o normalnych opadach, Olszówka mieści w swym korycie stałe dopływy różnych cieków. W przypadku silnych nawałnic i roztopów wiosennych, na odcinku od Ubocza Dolnego do Olszyny potrafi uczynić wiele szkód. Znany jest kronikarski zapis o czerwcowej powodzi z 1804 roku - jeden dom został niesiony, kilkadziesiąt podtopionych. Powódź z marca i kwietnia 1888 roku – w Uboczu Dolnym Olszówka zmyła dwa domy mieszkalne i z 1934 roku, gdy kwietniowa nawałnica punktowa nad Rząsinami i Dolnym Uboczem  zalała parter restauracji Goldener Frieden. Powódź z sierpnia 1938 roku oprócz lokalnych podtopień, spowodowała wiele szkód w uprawach rolnych. Starsi mieszkańcy Ubocza pamiętają też sierpniową powódź z 1963 roku, która podtopiła kilkanaście domów a prawie dwutygodniowe deszcze spowodowały porośnięcie zbóż na pniu i w kopkach. Wiele dobrego zrobili sami mieszkańcy wsi, którzy w latach 1934/35 przeprowadzili wiele prac konserwacyjnych potoku i jego dopływów. Koryto zostało poglębione, prawie na całej długości umocnione faszyną, jedyny most na Olszówce w Uboczu przystosowano do przejazdu cięższych pojazdów mechanicznych. 

                           Olszówka w granicach wsi posiada długość 5,75 km. Uchodzi do Kwisy w 74,2 km jej biegu (51° 05' 37" i 15° 18 ' 00"), na wysokości 214,5 m. Spadek potoku  na całej długości wynosi 12,7‰. Dno koryta piaszczyste, z dużą ilością kamieni w górnym odcinku, środkowy i dolny to żwir z warstwą mułu. Brzegi potoku przeważnie o gęstych zaroślach i zwisających do wody gałęziach. Górny odcinek do rozdroża otoczony jest podmokłymi łąkami. Obecność drzew (olchy i wierzby) a także krzewów powoduje, że krajobraz jest bardzo malowniczy. Z katastrof3 ekologicznych należy wymienić śnięcie ryb (pstrąg) na pięciokilometrowym odcinku; przyczyną była infiltracja kwaśnych wód do rzeki Olszówki z terenu Fabryki Nawozów Fosforowych “Ubocz” w Uboczu. Monitoring czystości Olszówki w przekroju ujścia wykazał zły stan sanitarny4 – dane z 2005 roku.  Zgodnie z prawem5, do potoku są odprowadzane ścieki z oczyszczalni w Olszynie.  W środkowym biegu, potok jest zanieczyszczany przez gospodarstwa domowe w Uboczu i Olszynie pozbawione przydomowych oczyszczalni ścieków. Płynie przez trzy gminy: Gryfów Śląski, Olszyna, Lubań. Do Olszówki wpada jako prawobrzeżny dopływ Wilka, potok z Rząsin, mający swe ujście w Olszynie. Niemiecka nazwa potoku to Ölse, przez Polaków do lat siedemdziesiątych nazywano go potokiem (Olszówka jako nazwa na mapach pojawiła się w latach 60-tych). Nie ma szczęścia do swojej lokalizacji. Władze gminy Gryfów Śląski w najważniejszym swoim dokumencie, „przeniosły” potok w górnym biegu o blisko dwa kilometry na południe.   

                      Największym dopływem Olszówki w Uboczu jest potok bez nazwy, mający swój początek na północnym zboczu wzniesienia Brzostek (356 m). Płynie on początkowo na północ a po przekroczeniu nasypu kolejowego zmienia kierunek na zachodni zabierając po drodze odpady technologiczne FNF „Ubocz” (niegdyś widoczną oznaką była biaława, mętna ciecz, niszcząca wszelkie życie biologiczne w potoku). Po połączeniu z lewobrzeżną strugą wpada do stawu i po 200 metrach łączy się z prawobrzeżną strugą także bez nazwy (niemiecka nazwa Ölsebach). Dalej już płynie w niecce wyżłobionej przez naturę w kierunku zachodnim. Z każdym metrem wzrasta jego zanieczyszczenie – objawem widocznym gołym okiem jest mętna woda i  uboga roślinność.  Potok niegdyś spełniał użyteczną rolę. Zasilał staw w majątku środkowym (Jesionów), od początku XX wieku służący mieszkańcom wsi  do odpoczynku i rozrywki. Pomiędzy remizą a domem gazeciarza Müllera (przed 1945 rokiem) istniała jeszcze zapora i widoczna w latach 60-tych struga napędzająca młyn środkowy. Podobnie sztuczna zapora przy starej poczcie i na Olszówce umożliwiała napędzanie młyna Władysława Butwiłowskiego i Mikołaja Szejmy.

                       Do dziś istnieją problemy z nazwaniem potoku. Ogłaszając przetarg6 na remont mostu (nad potokiem przy działce nr 415), ponownie wykazano się małą znajomością nazewnictwa geograficznego gminy. W innej publikacji wody  drenażowe FNF Ubocz w  ilości  100m3/d  odprowadzane  są  do  Potoku  bez  nazwy - prawobrzeżnego  dopływu  Olszówki, w jeszcze innej potok jest lewym dopływem Kwisy. Osobnym zagadnieniem jest ewidencja melioracyjna Olszówki - Dolnośląski Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych Oddział Lwówek Śląski  za początek trasy cieku przyjmuje odcinek od stawu (przy budynku Spółki Wodnej).

                      Warto byłoby ogłosić konkurs na nazwę potoku płynącego przez większą część wsi. Być może wówczas zapanowałby porządek i mniej byłoby pomyłek także w innych opracowaniach, zwłaszcza, że mieszkańcy Ubocza zgodnie z ustawą o samorządzie terytorialnym mają do tego prawo.  

 

1 Dz. U. z dnia 4 lutego 2003 r.

2Ciek wodny płynący w terenie o znacznych deniwelacjach, zwykle w korycie wyerodowanym w skałach. Charakteryzują go duże spadki i burzliwy prąd. W Polsce potokami są przeważnie nazywane cieki płynące w górach i na wyżynach, rzadko w innych regionach. Cechą potoków górskich są spadki koryt od 5‰ do 30‰. Na wyżynach potoki charakteryzują się spadkami od 5‰ do 10‰. Zlewnia potoków nie przekracza 100 km²

3 Rejestr  nadzwyczajnych zagrożeń środowiska w II kwartale 2000 r. Monitoring Jelenia Góra

4Badania wykazały duże zanieczyszczenie bakteriami coli typu kałowego ( percentyl 90 wynosił 23 000 bakterii coli typu kałowego w 100 ml wody). Wskaźniki fizyczno – chemiczne ( pomijając barwę i indeks fenolowy na poziomie IV klasy) nie przekraczały wartości granicznych określonych dla wód zadowalającej jakości ( III klasy). Wielkości charakterystyczne dla III klasy wykazały wskaźniki takie, jak: BZT5, azotyny, azot ogólny, zasadowość i mangan,

5Decyzją Starosty Lubańskiego z dnia 29.12.2006r. nr RŚ. 6223 – 16/2006 zostało udzielone pozwolenie wodnoprawne na szczególne korzystanie z wód w zakresie wprowadzania ścieków komunalnych do odbiornika, tj. potoku Olszówka w km 6+200 jego biegu w ilości: Qśrd = 1017 m3/d, Qmaxd = 1373 m3/d, Qmax h = 143 m3/h  oczyszczonych w zmodernizowanej mechaniczno – biologicznej oczyszczalni ścieków w Olszynie

6Przetarg nieograniczony na: ” Wykonanie remontu kapitalnego mostu drogowego nad potokiem Olszówka w ciągu drogi gminnej (dz.Nr.415) w miejscowości Ubocze ”. Gryfów Śląski, luty 2007 r.  

 

lipiec 2007