1886 - 1945

            Poprzednikiem zakładu chemicznego w Uboczu był niewielki tartak, na miejscu którego w 1867 roku wybudowano fabrykę produkującą kwas siarkowy, mączkę kostną i przeróżnego rodzaju kleje. Dwadzieścia lat później (1887) zakład przejął  Carl Koethen - właściciel kilku fabryk w Niemczech (zm. 17.02.1905 w Berlinie). Wkrótce podjął decyzję o zamknięciu podobnego zakładu we Freiburgu (Saksonia) i uruchomił produkcję nawozów fosforowych  w Uboczu  - czynnikiem decydującym o zakupie fabryki był ułatwiony dostęp do sieci kolejowej i rynku zbytu na Śląsku.

 

fabryka w 1895 r.

  

kartka pocztowa z 1912 roku

 

Surowcem były apatyty z Północnej Ameryki, kamień siarki sprowadzano z Hiszpanii i Grecji. Fabryka była położona na obszarze 33 mórg, jedną trzecią zajmowała zabudowa mieszkalna (wielkość parceli w wynosiła 65000 m², z tego powierzchnia zabudowana – 22600 m²1. W 1888 r. dostawcą maszyn parowych dla fabryki był Görlitzer Maschinenbauanstalt

Görlitzer Maschinenbauanstalt und Eisengießerei AG (Zgorzelecka Fabryka Budowy Maszyn i Odlewania Żeliwa Spółka Akcyjna) wyprodukowała i dostarczyła w 1888 r. do Zakładów Chemicznych Carla Koethena w Gryfowie maszynę parową. Jej numer fabryczny to 780, urządzenie jednocylindrowe bez skraplacza z wymuszonym sterowaniem zaworu w systemie Collmanna, moc znamionowa 95 koni mechanicznych, moc maksymalna 100 koni mechanicznych, zawór Collmanna, przekrój cylindra wysokiego ciśnienia 475 mm, skok tłoka 900 mm, liczba obrotów na minutę 80.

W latach 1905-10 fabryka produkowała 3% nawozów fosforowych na terenie ówczesnych Niemiec. W 1913 roku zakład został przejęty przez koncern Koks i Chemiczne Zakłady Berlin AG, rok później oficjalnie przeniesiona też została siedziba firmy do Ubocza (11.01.1914). W roku rozpoczęcia I wojny światowej zakończono czteroletnią modernizację zakładu, która umożliwiła sukcesywne zwiększanie produkcji w kolejnych latach. W 1917 r. kapitał spółki wynosił 220 000 M, w 1929 r. produkowano głównie nawozy, sól glauberską i kwas siarkowy.

 

 

schemat przeróbki superfosfatu 1929

 

 

 

szkic fabryki 1929

        

W latach 30-tych firma zatrudniała 90 pracowników (w tym 15 sezonowych), jej ostatnim dyrektorem do końca wojny był dr Fritz Lohr2. Produkcja w 1936 roku wyniosła 17436 ton nawozów fosforowych – w przeliczeniu na P2O5 3005 ton. W 1937 r. fosfory przejął „Schering” AG – kapitał spółki wynosił wówczas 1,5 mln DM.

worek na nawozy z lat 30-tych

 

                Różny był profil produkcji fabryki. Produkowano kwas siarkowy, superfosfat 16, 17 i 18%, fluorokrzemian sodu, nawóz ogrodowy wieloskładnikowy „Dar Boży” i nawozy wieloskładnikowe. W latach I i II wojny światowej wzbogacono asortyment o proch strzelniczy, jodynę, zasypkę dezynfekującą, proszek insektobójczy, pastę do zębów, remontowano sprzęt wojskowy w latach 1944-45 (siłami jeńców wojennych – Anglicy, Kanadyjczycy, Francuzi). Wówczas znanymi pracownikami fosforów z Ubocza byli portier Wincent Wycsik, mistrz maszynowni Georgi Fritz, księgowy Alfred Henker, dozorca Georg Cylias, laborant Georg Renner, szef magazynu Artur Brendzel, kontroler i elektryk Fritz Lohmann, dyrektor Fritz Lohr.

 

1945 - 1979

Jan Korytkowski

            W wyniku dekretu PKWN o przejęciu mienia poniemieckiego, zakład został upaństwowiony3. W pierwszych powojennych miesiącach fabryką zawiadywała jednostka Armii Czerwonej, pod jej kierownictwem Niemcy byli wykorzystywani do prac porządkowych. Wkrótce do Ubocza została skierowana grupa pracowników z Poznańskich Zakładów Nawozów Fosforowych (Luboń), przybyli między innymi Jan Duszyński, Bernard Pucek4, Stanisław Sikora, Józef Tabański, Stefan Wożniak, Helena Szajkowska, Kazimierz Szlaz, Józef Okrzeszowski. Przejęli zakład (lwówecka komisja szacunkowa wyceniła go na 23 054 179 zł) i wkrótce doprowadzili do uruchomienia produkcji, głównym księgowym został w 1945 r. Marcin Wolny5 a kierownictwo powierzono inż. Wincentemu Ukrzyskiemu.

                 Według Alberta Kwassa, w 1946 r. zatrudnionych było 150 pracowników (60 pracowników PZNF, 65 przyjętych w 1946 r. i 25 pracowników narodowości niemieckiej)6, Konrad Rapacki w sprawozdaniu wójta gminy Ubocz z 21.02.1946 r. określa zatrudnienie w fosforach na 60 mężczyzn i 7 kobiet7. Pracownicy niemieccy a zwłaszcza wysoko wykwalifikowani byli przez władze polskie reklamowani od wysiedlenia – w większości podzielili los swoich rodaków w latach 1946-47. W oddziale kwasu siarkowego do końca 1946 r. wyprodukowano 5210 ton H2SO4, 19 kwietnia 1946 rozpoczęto wytwarzanie superfosfatu pylistego 18%.

                 Ubocki zakład na przełomie lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych zaliczany był do grupy dużych zakładów fosforowych w Polsce – po „Bonarku” w Krakowie i Bogucicach w Katowicach,  fabryka produkowała nawozy fosforowe w ilościach porównywalnych z zakładami w Luboniu koło Poznania, Stołczynie koło Szczecina i Swojczycach we Wrocławiu.



od lewej: Jerzy Mokras, Marian Sznurowski, Włodzimierz Dam

Rozbudowano bocznicę kolejową, wół8 do przetaczania wagonów w 1945 roku zastąpiono lokomotywą parową a następnie spalinową. Nie było większych problemów z dostawą surowców, np. w I kwartale 1975 roku dostarczono:

 

 

plan w t.

wykonanie w t.

fosforyty

37000

35700

siarka

6300

6134

kwas azotowy

360

351


      Problemem był brak wody na potrzeby socjalne a zwłaszcza produkcyjne. Firmom specjalistycznym zlecano wiele odwiertów, kończyły się one niepowodzeniem. Uporano się z z tym problemem w 1962 r. z chwilą budowy ujęcia na Oldze - wydajność pomp sięgająca 6 tys. litrów na minutę zabezpieczała potrzeby zakładu w wodę przemysłową. Nowością w owym czasie była niewielka produkcja nawozów ogrodniczych Vitaflor 1 i Mikroflor 1 (nagroda Kuriera Polskiego w 1977), rok później rozpoczęto produkcję Vitafloru i Mikrofloru z dwójką przy nazwie.


nawóz N P K
Vitaflor - 1 9,5 14,5 28,5
Mikroflor - 1 19,5
19,5
Vitaflor - 2 13,5 16,5 34
Mikroflor - 2 23
23

       zawartość czystego składnika w nawozie

 


1979 - 1990

U schyłku dekady Gierka  fosfory miały być zmodernizowane w ramach 3 - letniego cyklu inwestycyjnego9 - głównym celem było przejście z produkcji superfosfatu pylistego na potrójny granulowany. Przewidywano dwuetapową modernizację, miano zabezpieczyć odpowiednie środki finansowe, w pierwszym etapie 300 mln a w drugim przewidziano kwotę 700 mln zł. Ówczesną decyzję o modernizacji fabryki należy rozumieć jako dosłowną obronę przed zakusami jej  fizycznej likwidacji a rola dyr. Mieczysława Sosnowskiego była w tym względzie pierwszoplanowa. 

 

rok

planowane środki w mln zł

przyznane

1979

48,0

21,0

1980

108,0

60,0

1981

95,8

54,2

planowane koszty modernizacji

 

 

W trakcie realizacji I etapu plan inwestycyjny został zmieniony a zmiana polegała na ograniczeniu się do etapu I. Decyzja ta postawiła zakład w trudnej sytuacji, ponieważ szereg obiektów niezbędnych do normalnego funkcjonowania zakładu było umieszczonych w II etapie.




od lewej Leon Belina, Zdzisław Gładzik, Krystyna Muzyka, Albert Kwass, Andrzej Dudzik, Andrzej Janczurewicz

 

Przyznane środki w 1982 roku nie pozwoliły na rozwinięcie frontu robót w takim stopniu ze względu na groźbę wstrzymania bieżącej produkcji. Suma sumarum, inwestycję zakończono w 1983 roku z dużą nadwyżką rezerwy produkcyjnej magazynu fosforytów i młynowni.  Naprędce wymyślono nowy plan, gdzie kosztem dodatkowych 250 mln zł miano zwiększyć produkcję nawozów fosforowych o 180 000 ton (wybudowanie komory ciągłej, magazynu siarki, chłodni kominowej, modernizacja zarabialni i dokończenie magazynu superfosfatu).

Docelowo po II etapie zakład miał produkować prawie 450 tys. ton superfosfatu pylistego rocznie. Niestety, plan pozostał planem, wystąpiły poważne trudności ze znalezieniem wykonawców robót specjalistycznych. Mimo trudnego okresu (stan wojenny, kłopoty z zaopatrzeniem w surowce), w 1982 roku zakład wyprodukował 267 tys. ton superfosfatu pylistego i 2 tys. ton nawozów ogrodniczych, przy zatrudnieniu 300 osobowym. O skali produkcji świadczy codzienne ekspediowanie 18 wagonów nawozów po 40 ton każdy.



od lewej: Lesław Kalemba, Roman Krotowski, Józef Sawicki, Adam Piątek, Józef Pleszkun, Jerzy Wiernicki, Lech Bobrow, Ludwik Nykiel, Józef Żukowski, Marek Wolski, Liliana Niedużek, Józef Musiał, Kazimierz Złotek, Marian Zdanowicz, Edward Kurcoń

         

Wówczas fosforyty sprowadzano z Maroka, apatyty ze Związku Radzieckiego, siarkę używano krajową z Tarnobrzegu. Fabryka w 1983 roku była położona na obszarze 198000 m2, w tym zakład 81800 m2 a majątek był szacowany na 301 585 522 zł. Oprócz zagadnień typowo technologicznych, kierownictwo zakładu musiało w owym czasie zmagać się z nonsensami gospodarczymi - nie wolno było wysyłać nawozów wagonami do 50 km,  obowiązkowe pośrednictwo Agrochemu, kłopoty w zatrudnieniu, ciągły brak wagonów do wysyłki, nierytmiczne dostawy fosforytów. Śmiesznością dziś razi wysyłanie superfosfatu do byłego woj. tarnobrzeskiego, gdzie w owym czasie funkcjonowała podobna fabryka lub odgórna regulacja cen nawozów w grudniu 1982 roku z datą ważności od 1.01.1982. Bardziej szczegółowe wyniki ekonomiczne zakładu z jedenastu miesięcy 1982 roku przedstawia poniższa tabela.

 

produkcja

 

superfosfat pylisty

267 000 ton

nawozy ogrodnicze

2 000 ton

sprzedaż

 

superfosfat pylisty

264 800 ton

nawozy ogrodnicze

2 000 ton

sprzedaż w cenach zbytu

1 069 400 000 zł

podział zysku za 11 miesięcy

zysk ogółem

33 787 000 zł

podatek dochodowy

11 731 000 zł

fundusz rezerwowy

2 226 000 zł

FAZ Fundusz Aktywizacji Zawodowej

3 455 000 zł

zysk netto

16 395 000 zł

 

    

 od lewej: Zdzisław Koptyra, Marian Duda, Edward Malarczyk, Henryk Miedzianowski, Aleksander Mużyłowski, Tadeusz Makarewicz, Ryszard Tomczyk


         W kwietniu 1989 roku rozpoczęto likwidację instalacji do produkcji kwasu siarkowego – przestarzałej i bardzo zatruwającej środowisko. Własny kwas siarkowy zastąpił tzw. odpadowy - sprowadzany z Huty Miedzi w Legnicy, która wkrótce z własnych środków na terenie zakładu wybudowała magazyn na 20 tys. ton kwasu.

...Od kilkunastu lat we wszelkich planach modernizacyjnych Fabryki Nawozów Fosforowych "Ubocze" w Gry!owie Śląskim figurował punkt mówiący o konieczności likwidacji wytwórni kwasu siarkowego, nie zbędnego składnika do produkcji nawozów fosforowych. Niezmiennie, od wielu lat, ten punkt planu był przesuwany na dalszy, bliżej nieokreślony czas....

...Obowiązujące przepisy w przypadku likwidacji tego typu instalacji mają delikatnie mówiąc: paranoiczny charakter. Fabryka Nawozów Fosforowych likwidując instalację, musi ponieść olbrzymie koszty demontażu, które muszą być zapisane w straty przedsiębiorstwa i potrącone z zysku. Taka sytuacja powoduje, że prace nad demontażem są celowo prowadzone na małą skałę, aby ponieść jak najmniejsze koszta. Jest to złudna próba odwlekania zapłaty za czystsze powietrze...                                              Henryk Schabowski       Nowiny Jeleniogórskie 1989

 

 

 1990 – 2008

 

               Przełom 1989/90 roku spowodował trudności finansowe fabryki. Z każdym rokiem spadało zapotrzebowanie rolnictwa na nawozy10, firma popadła w długi. Kierownictwo fosforów z dyrektorem Józefem  Konradem Przybyłą na czele podjęło próby znalezienia się w nowej rzeczywistości politycznej i gospodarczej. Poszerzono profil produkcji o mieszanki nawozów granulowanych, wykorzystując park maszynowy zaczęto świadczyć usługi (obróbka metali i nakładanie powłok na metale, wynajem sprzętu budowlanego i burzącego wraz z obsługą operatorską, transport, wynajem nieruchomości własnych lub dzierżawionych, usługi warsztatowe, ślusarskie, spawalnicze; obróbka skrawaniem). Zakład nawiązał współpracę z Instytutem Chemii Nieorganicznej w Gliwicach,  poprosił o pomoc firmę konsultingowo – doradczą (1994-95). W 2000 r. we współpracy z IChN wdrożył produkcję nowych nawozów na bazie lokalnych surowców magnezowych (Instytut Chemii Nieorganicznej Gliwice).

             Na 49 Międzynarodowych Targach Wynalazczości, Badań Naukowych i Nowych Technologii Bruksela 2000 - fosfory zostały uhonorowane Złotym Medalem za opracowanie technologii produkcji nawozów granulowanych na bazie lokalnych surowców magnezowych oraz dyplomem ówczesnego premiera Jerzego Buzka.  

 

 

Po wdrożeniu powyższej technologii do produkcji osiągnięto zdolność produkcyjną około 30 000 ton wieloskładnikowych nawozów granulowanych rocznie. Zdolności tej z uwagi na problemy finansowe (brak kredytu obrotowego) nigdy nie wykorzystano.

            W 2002 roku zakład posiadał 0,8% rynku krajowego w produkcji nawozów fosforowych. Rozpoczęto produkcję nawozów granulowanych, pylistych i pylisto - krystalicznych typu PMg, PK, PKMg, NPK, NPKMg, również wzbogacanych mikroelementami (bor, cynk), przestrzegając technologii przyjaznej dla środowiska, rolnika i producenta. Jednakże problemem z każdym rokiem stawało się spadające zapotrzebowanie rolnictwa na nawozy i zbyt wyprodukowanych zapasów. Wkrótce nagromadziły się zobowiązania wobec pracowników, ZUS i gryfowskiego magistratu za nieuregulowany podatek od nieruchomości.

       Do końca nie została wykorzystana interwencja posła Olgierda Poniżnika i udzielone dofinansowanie przez Ministerstwo Skarbu Państwa kwotą 3,3 mln złotych (27.10.2003) na restrukturyzację finansową, inwestycje i restrukturyzację zatrudnienia.  W maju 2004 roku fosfory w zamian za długi wobec gminy ( 938.000 zł. z odsetkami włącznie) dobrowolnie przekazały nieruchomości i budynki podobnej wartości gryfowskiemu samorządowi. Na 31.12.2001 roku kapitał zakładowy wynosił 6 400 000 zł, kapitał własny 5 633 070 (w 2002 - 4 020 000 zł)  a rok został zakończony stratą 902 133 złotych.   Spółka w 2002 r przyniosła stratę w wysokości 1 623 000 zł a rok później 1 730 000 złotych.

Wartość majątku netto na 31.12.2003 r wyniosła 5 580 000 złotych. W 2003 roku (9 kwietnia) FNF „Ubocz” została wpisana do Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem 0000154797. Szansą dla zakładu miała być produkcja nawozów pod uprawy rzepaku (który miał stanowić składnik biopaliw) – jednakże ówczesny układ polityczny kraju  pozbawił fabrykę i region złudzeń11.

Przyjęcie przez sejm weta prezydenta w sprawie ustawy o biopaliwach to dla nas katastrofa - mówi Józef Konrad Przybyła, dyrektor Fabryki Nawozów Fosforowych "Ubocz" w Uboczu. (...) Kierownictwo zakładów "Ubocz" podpisało wstępną umowę z KGHM Polska Miedź w sprawie dostarczania nawozów, potrzebnych do produkcji biopaliw. - Już mamy takie nawozy w magazynach - mówi dyrektor zakładu. Jak wyliczył, zakład miałby produkować rocznie 25 tys. ton nawozów. - To oznaczałoby nie tylko wyjście na prostą, ale też podwojenie zatrudnienia - mówi dyrektor.

Firma opracowała projekt przerobu pierza na surowiec do nawozów, rozpoczęto pionierskie prace badawcze. Planowano również wdrożyć drugi pomysł, czyli chemicznie przerabiać wyroby azbestowe - one także miały służyć jako surowiec do produkcji nowych nawozów, pomysł upadł z powodu braku wysokich środków finansowych niezbędnych do wdrożenia pomysłu. Upadła też szansa na mariaż z potężnym Atlasem, znanym producentem wyrobów budowlanych (dzierżawa lub kooperacja z wykorzystaniem niektórych instalacji technologicznych fabryki).

              Po chwilowych zawirowaniach związanych z przekształceniami (zakład w 2004 r. miał się stać częścią Zakładów Chemicznych  Police), spółka ubocka (http://www.ubocz.nawozy.prv.pl/) o kapitale zakładowym w wysokości 9700000,00 (w wyłącznym posiadaniu Skarbu Państwa), pozbawiona wsparcia organizacyjnego i finansowego została skazana na zagładę. Nie pomogły amerykańskie urządzenia produkcyjne, szwedzkie urządzenia ekspedycyjne i moc przerobowa 160 tysięcy ton nawozów na rok. Mimo, że produkowano nowocześnie nawozy granulowane, pyliste i pylisto-krystaliczne typu PMg, PK, PKMg, NPK, NPKMg, również wzbogacane mikroelementami (bor, cynk) nawozy zawierające wapń i siarkę w technologii przyjaznej dla środowiska, rolnika i producenta…

Rośliny z wyszynkiem Środa, 3 stycznia 2001r. Gazeta Wrocławska

(REGION JELENIOGÓRSKI) - Rzepak "lubi" bor, kukurydza - cynk, a żadna z roślin uprawnych nie może obejść się bez... siarki, dlatego musimy ją dodawać do nawozów tym więcej, im bardziej uszczelniają się instalacje odsiarczające gigantów przemysłowych - wyjaśniają Józef Przybyła, dyrektor Fabryki Nawozów Fosforowych "Ubocz" i jego zastępca, Zbigniew Trznadel.- Nie ma przypadków w uprawie, jeśli się nie pozna ulubionego "menu" roślin, to trudno się spodziewać dobrych rezultatów upraw. W dodatku - producentów nawozów można porównać do szefów wielkich... restauracji. Muszą wiedzieć nie tylko co podać, ale też - jak to zrobić. Za tę właśnie wiedzę Fabryka Nawozów Fosforowych otrzymała ostatnio Złoty Medal na 49 Światowych Targach Wynalazczości Badań Naukowych i Nowych Technik w Brukseli. Medal za "opracowanie sposobu wieloskładnikowych nawozów granulowanych". zdobyto w ścisłej współpracy z Instytutem Chemii Nieorganicznej w Gliwicach. - Wyróżniono nas za technologię - wyjaśnia Zbigniew Trznadel. - Dawniej granulat powstawał w wysokiej temperaturze, ok. 800 st. C., my go możemy wytwarzać w temperaturze... otoczenia, nawet jeśli niewiele przekracza 0 st. C.! - Czasami bywamy pytani, co to znaczy - "nawozy kompleksowe" - mówi J. Przybyła. - Gdybyśmy mieli się posługiwać nadal analogiami do żywienia ludzi, to można powiedzieć, że dajemy roślinom naraz - azot, fosfor, potas, magnez, wapń oraz wspomnianą siarkę. Ta jeszcze kilka lat temu w sporej ilości, w niekontrolowany procesie opadła na pola i była przekleństwem ludzi i roślin. Jednak kiedy jej brakuje, to rośliny... marnieją. Teraz po zmianie technologii produkcji w dużych zakładach, znika problem "kwaśnych deszczy". Gołym okiem dostrzec tego nie sposób, ale ubytek plonów zaczyna być wyraźny. Dość powiedzieć, że w krajach, w których problem "kwaśnych deszczy" nie występował, jak w Nowej Zelandii, tamtejsi rolnicy niekiedy nawozili swoje pola... rodzimą siarką, drobno zmieloną.

             W 2007 roku firma PKF Consult z Warszawy wygrała przetarg i za kwotę 5283,78 EU oszacowała firmę. Mianowany w czerwcu 2007 roku przez Ministerstwo Skarbu prezes fosforów Stanisław Osuch po kilku próbach naprawy zezwolił pod koniec tego roku na fizyczną likwidację zakładu (rozpoczęto złomowanie i dziką wyprzedaż metalowych części i urządzeń, zostały wycięte szyny z bocznicy kolejowej, sporo urządzeń sprzedano w całości.  Interwencja gryfowskiego burmistrza Olgierda Poniźnika spowodowała zatrzymanie dewastacji i uruchomiła procedurę upadłości.

…… Największa niespodzianka jaka nas spotkała pojawiła się pod koniec IV kwartału 2007r. kiedy działania prezesa szły w kierunku fizycznej likwidacji zakładu ( wycinano wszystko co nadawało się na złom ). Fakt ten zgłoszono do prokuratury. Prokuratura podjęła działania poprzez policję, ale niestety w orzeczeniu napisała, że odmawia wszczęcia postępowania śledztwa wobec braku znamion przestępstwa, ponieważ na wszystkie te urządzenia, które były likwidowane bądź obiekty były orzeczenia techniczne. W związku z tym podjął działania by nie czekać i 17 stycznia br. wystąpił do Sądu Rejonowego w Jeleniej Górze o upadłość tej spółki. Spotkało się to z protestem Ministerstwa Skarbu Państwa. Wiceminister wysłał osobisty list, interweniował również Pan Minister Krzysztof Żuk prosząc o rozważenie wycofania tego wniosku. Niestety nie mógł się na to zgodzić. …….

informacja burmistrza gryfowskiego Olgierda Poniźnika przedstawiona radnym na posiedzeniu sesyjnym w dniu 28 sierpnia 2008 roku.   

Dzięki niej pracownicy otrzymali zaległe wynagrodzenia a zakład mimo wielu nierozsądnych decyzji w dalszym ciągu stanowił monolit mimo uszczuplenia majątku trwałego. Wkrótce jeleniogórski sąd wyznaczył na nadzorcę sądowego Jerzego Lisowskiego (likwidatorem została Wanda Szuba) i 3 marca 2008 roku ogłosił upadłość fabryki.

 

 2008 – 2010

                 W maju 2008 r. syndyk masy upadłości  Jerzy Lisowski przedstawił wycenę majątku zakładu  (wartość oszacowana na 4 470 300 złotych) a na 19 czerwca 2008  wyznaczył dzień przetargu.

 

Syndyk Masy Upadłości ogłasza przetarg na sprzedaż przedsiębiorstwa Fabryki Nawozów Fosforowych "UBOCZ", Ubocze 300, 59-620 Gryfów Śląski.  Wartość oszacowania przedsiębiorstwa 4.470.300 zł. Oferty należy składać do Sądu Rejonowego Wydział VIII Gospodarczy ds. Upadłościowych i Naprawczych w Jeleniej Górze, ul. Bankowa 18, do dnia 18.06.2008 r. Przetarg odbędzie się w dniu 19.06.2008 r. o godz. 8.30. Wadium 250.000 zł należy wpłacić do 18.06.2008 r. Informacje o przedmiocie sprzedaży i warunkach przetargu udzielane są w fabryce lub tel. 075 7812911 i 075 7534818.

 

Zakupiła ją lubońska Luvena za około 3 mln (8.07.2008 r. podpisany został akt notarialny), którą nie kierowały oznaki wsparcia miłosiernego – zakład z aspiracjami giełdowymi miał zamiar rozbudowy swojego potencjału produkcyjnego (w Luboniu istniały bardzo ograniczone możliwości). Był drugim w kraju pod względem wielkości producentem nawozów wieloskładnikowych, potrafił nawet sprzedać licencję na produkcję kwasu fluorowodorowego do Chin. Po podpisaniu aktu notarialnego Zarząd „Luveny” z Lubonia zwrócił się z prośbą o włączenie nieruchomości i gruntów o pow. 7,8 ha położonych na terenie Gminy Gryfów Śląski do specjalnej strefy ekonomicznej – procedura została zakończona w 2010 r.


byłe fosfory w 2009 roku

Luvena w pierwszym roku /2009/ miała odtworzyć zdewastowane urządzenia i uruchomić produkcję nawozów a w drugim /2010/ zdolności produkcyjne miały osiągnąć wielkość 100 000 ton nawozów przy nakładach około 34 mln złotych. Przewidywano wówczas, że zatrudnienie wyniesie kilkadziesiąt osób. Stało się inaczej, w wywiadzie dla "Echa Lubonia" z 29 czerwca 2010 r. dyrektor Luveny Kazimierz Zagozda przyznał, że zakład boryka się z poważnymi problemami gospodarczymi – wyprodukowane nawozy zalegają w magazynach a mizerna sprzedaż uniemożliwia dalszą produkcję. W celu przeciwdziałania zwolnieniom grupowym ograniczono w Luboniu czas pracy pracowników do 32 godzin tygodniowo. Siłą rzeczy wstrzymano także inwestycje w Uboczu a kryzys gospodarczy w kraju i Luvenie wymusił poszukiwanie wszelkich źródeł dochodu – w Uboczu propozycją wynajmu objęto pomieszczenia i obiekty produkcyjne12.


 

                 

                Źródła różnią się w datowaniu fabryki. Najczęściej wymienia się rok 1865 (Albert Kwass - rok budowy fabryki w  Freibergu), 1884 (Georg Schoppe - uruchomienie fabryki kwasu siarkowego i klejów w Uboczu), 1887 (Walter Krause - zakup fabryki przez Karla Koethena). W materiałach źródłowych można odszukać informację o przeniesieniu siedziby właściciela fabryki do Ubocza w 1914 roku.

               Fabryka od czasów najdawniejszych przechodziła kilka przekształceń własnościowych. Nie jest znany pierwszy zarządca tartaku i właściciel fabryki produkującej kwas siarkowy. Po zakupie fabryki przez Karla Koethena, nadano jej nazwę Chemische Fabrik (lub Fabriken) Karl Koetchen G.m.b.H. in Greiffenberg lub Schosdorf, nazwa ta pozostała niezmieniona do 1945 roku mimo zmian właścicieli. W latach 1928-1942 była spółką - córką Concordia Bergbau-Aktien-Gesellschaft (Górnicza Spółka Akcyjna Concordia). Najczęściej w ulotkach podawano miejscowość Gryfów Śląski (Greiffenberg), łatwą do znalezienia na każdej mapie i stanowiącą wówczas jeden z ważniejszych węzłów kolejowych na Dolnym Śląsku. Należy też wspomnieć o wątku rodzinnym. W willi na terenie fabryki tekstylnej rezydował jej właściciel Wilhelm Roßler i jego najbliżsi. W drugiej,  na terenie majątku od 1890 roku zamieszkała córka Wilhelma z mężem Karlem Koethenem (synem Karla Koethena), ich grobowiec znajduje się na starym cmentarzu w Gryfowie Śląskim.

 

   

nagrobek Koethenów na starym cmentarzu w Gryfowie Śląskim – autor Jarosław Bogacki

 

                      Po wojnie obowiązywała nazwa „Państwowa Fabryka Superfosfatu "Ubocz" w Uboczu k/Gryfiogóry, "Państwowa Fabryka Nawozów Fosforowych w Uboczu", "Dolnośląskie Zakłady Przemysłu Fosforowego", "Fabryka Nawozów Fosforowych "Ubocz"), krótko też używano „Fabryka Nawozów Fosforowych i Kwasu Siarkowego w Uboczu”, w latach siedemdziesiątych przyjęto nazwę „Fabryka Nawozów Fosforowych „Ubocz” w Gryfowie Śląskim lub z z/s w Gryfowie Śląskim z pełnym poszanowaniem pierwszej, oficjalnej nazwy wsi po II wojnie światowej. Po przejęciu zakładu przez Luvenę, wywieszono tablicę o odbudowie i fosforom zafundowano nową, niezbyt zrozumiałą nazwę „Lokalizacja Ubocze k. Gryfowa Śląskiego”.

  

kwiecień 2009

 

            Cykl produkcyjny superfosfatu był w istocie rzeczy niezmienny i polegał na zmieleniu fosforytów a następnie poddaniu ich działaniu kwasu siarkowego. Instrukcja technologiczna FNF „Ubocz” zawiera kilkadziesiąt równań chemicznych wraz z opisami. Najistotniejszy jest w niej opis reakcji apatytów z kwasem siarkowym

Ca3(PO4)2 + 2H2SO4 + H2O = 2CaSO4 + Ca(H2PO4)2 + H2O

przebiegający dwuetapowo, gdzie w pierwszym stadium powstaje siarczan wapnia i kwas fosforowy

Ca3(PO4)2 + 3H2SO4 = 3CaSO4 + 2H3PO4

a w drugim powstały kwas fosforowy reaguje z nierozłożonym fosforytem, w wyniku czego powstaje fosforan jednowapniowy

Ca3(PO4)2 + 4H3PO4 = 3Ca(H2PO4)2

        Ubocznym produktem produkcji superfosfatu był fluorokrzemian sodu. Wytwarzany w warunkach prymitywnych instalacji, ale za to z bardzo dobrymi parametrami jakościowymi uznawanymi przez odbiorców krajów zachodnich – zwłaszcza USA. Od 1970 r. z chwilą wprowadzenia dużego stopnia mechanizacji utracono parametry jakościowe produktu i możliwości wręcz nieograniczonego zbytu na rynki zachodnie, po 1977 roku ograniczono produkcję a produkt uboczny w postaci kwasu fluorokrzemowego wysyłano do PZNF w Luboniu. Pozbycie się fluoru (stanowiącego nawet 5% domieszkę surowca) stanowiło ważną reakcję uboczną podczas produkcji superfosfatu. W wyniku działania na fluorek wapniowy (stanowiący składnik apatytów) kwasu siarkowego, powstawał fluorowodór, którego część w kolejnych reakcjach z krzemianami była przekształcana na fluorek krzemowy

CaF2 + H2PO4 = CaSO4 + 2HF

4HF + SiO2 = SiF4 + 2H2O

a pozostały z innymi gazami i parą wodną reagował

H2F2 + SiF4  = H2SiF6    

tworząc kwas fluorokrzemowy. Proces ten nazywany odpędzaniem fluoru dawał wynik do 30% skuteczności, pozostałe 70% fluoru w surowcu stanowiły sole kwasu fluorowodorowego w stałej postaci lub kwasu fluorokrzemowego w postaci ciekłej. Cały proces odpędzania fluoru trwał dopóty, dopóki mieszanina nie uległa zakrzepnięciu a cały proces uzależniony był w dużym stopniu od rozdrobnienia surowca i stężenia kwasu siarkowego.

         Apatyty zawierały też związki glinu i żelaza, których siarczany powodowały „cofanie się” superfosfatu. Pożądana w surowcu była obecność węglanów wapnia i magnezu - w czasie reakcji z kwasem siarkowym a następnie fosforowym wydzielał się dwutlenek węgla, niezwykle korzystny dla lepszego mieszania masy i odpędzenia wilgoci oraz fluoru. Wspomnieć też należy o obecności związków jodu w fosforanach – pod wpływem kwasu siarkowego ulegały rozkładowi na siarczan wapnia i jodowodór a w podwyższonej temperaturze tenże kwas reagował z jodowodorem - w konsekwencji wydzielał się jod.


asortyment

rok

produkcja w tonach

superfosfat pylisty

1935

30000

1936

17436

1940

12000

1946

11633

1970

196000

1974

232523

1978

261536

1982

267000

2002

3159

kwas siarkowy

1935

15000

1940

5000

1946

5210

1958

36000

1974

70189,5

1978

64745

nawozy ogrodowe wieloskładnikowe

1940

70

nawóz Vitaflor 1

1976

250,6

nawóz Mikroflor 1

1976

252

fluorokrzemian sodu

1946

9

1974

925,9

1978

1185

nawozy azotowe

2002

420

nawozy potasowe

2002

2740

nawozy ogrodnicze

1978

2104

1982

2

produkcja FNF „Ubocz”

                Fosfory przeszły kilka modernizacji zostając przy produkcji nawozów – w tym głównie fosforowych. Rosła produkcja, zaniedbywano ochronę środowiska - potok ubocki przez lata był naturalnym ujściem ścieków fabryki,  nawet żaby go unikały. Począwszy od lat pięćdziesiątych XX wieku, zakład stał się głównym "dostawcą" tlenków siarki i innych szkodliwych substancji, musiano ogłosić strefę martwą w pobliżu fabryki, nastąpiły wysiedlenia z pobliskich domostw (60 rodzin). Znany też jest fakt o 47-krotnym przekroczeniu dopuszczalnej normy krajowej. Dopiero po kilkudziesięciu latach (koniec lat 80-tych) uporano się z podstawową ochroną środowiska, założone zostały nowoczesne filtry, żółte i szare połacie ziemi wokół fabryki zaczęły tracić swój intensywny kolor, zapach wokół fabryki stał się bardziej znośny, potok płynący przez Ubocze odzyskał naturalną barwę, odrodziło się w nim życie biologiczne. Mimo tych zmian, decyzją Wojewody Jeleniogórskiego z 1994 roku, w dalszym ciągu zachowano strefę ochronną wokół fabryki na obszarze 23,53 ha. Sporadycznie zdarzały się awarie i niekontrolowane wycieki wody, chociażby przypadek z 5 kwietnia 2000 roku, kiedy to z terenów fabryki wydostały się kwaśne wody powodujące śnięcie ryb w Olszówce na prawie 5-cio kilometrowym odcinku rzeki. W 2003 roku planowano przybliżenie turystom walorów  krajoznawczych terenu fabryki, włączając go do wykazu terenów reprezentatywnych w aspekcie krajobrazu przemysłowego. Zaniedbania z dziesięcioleci są wykazywane współcześnie mimo braku produkcji - w 2008 r. stwierdzano przekroczenie dopuszczalnych wartości ołowiu, benzopirenu, chryzenu. Lepiej wyglądają pomiary z 2010 r. przeprowadzone w czterech punktach pomiarowych - przekroczona została dopuszczalna zawartość arsenu w jednym z punktów kontrolnych a we wszystkich punktach beznzo(a)pirenu.

              Nie do końca rzetelne są informacje, jakoby pierwsze modernizacje zakładu nastąpiły w latach siedemdziesiątych XX wieku - w 1970 roku produkowano sześciokrotnie więcej nawozów niż w roku 1930. Taki wzrost produkcji byłby niemożliwy bez ciągłego unowocześniania urządzeń i zmian technicznych. W każdym powojennym roku coś robiono, coś unowocześniano na miarę możliwości.

1952 - budowa kanalizacji deszczowej, remont kapitalny łaźni i stołówki

1953 - zmiana układu napędowego urządzeń przy produkcji superfosfatu, zastąpienie ryksz transporterem taśmowym przy transporcie

           surowca do młynowni

1954 - zastąpienie ręcznego napełniania workownicą

1955 - zastąpienie ręcznego otwierania drzwi komory napędem elektrycznym, zamiana

           suszarni węglowych suszarnią elektryczną z mechanicznym napędem mieszadła

           przy produkcji fluorokrzemianu

1956 - budowa wieży produkcyjnej

1958 - budowa nowej stacji transformatorowej

1959 -  budowa nowej linii wysokiego napięcia

1960 - zastąpienie ręcznego rozładunku wagonów łopatą mechaniczną

1961 - budowa przez zakład budynku mieszkalnego przy ul. Waryńskiego 12

1962 - budowa nowego pieca do spalania siarki

1968 – zastąpienie systemu kolejkowego przy transporcie superfosfatu transportem  

           taśmowym, przebudowa budynku produkcyjnego        

               Związek pomiędzy nauką a praktyką codzienną fabryki najbardziej był widoczny po objęciu stanowiska dyrektora przez Mieczysława Sosnowskiego.


Potrafił on w stosunkowo krótkim czasie rozbudować fabrykę i ją unowocześnić. Nawiązał współpracę z naukowcami wrocławskimi (Politechnika Wrocławska) i gliwickimi (Instytut Chemii Nieorganicznej), dał wolną rękę młodym inżynierom i technikom.  

1969 - wprowadzenie wirówek do produkcji fluorokrzemianu

1969 - zastąpienie ręcznego napełniania komór samoczynnym

1970 - budowa nowoczesnej suszarni fluidalnej do suszenia fluorokrzemianu sodu

1970 - uruchomienie nowej  instalacji absorpcji gazów fluorowych

1972 - budowa młyna kulowego

1975 - budowa komory ciągłej, instalacja wagi samochodowej, zastąpienie ręcznego 

           załadunku siarki do produkcji ładowarką mechaniczną

1976 - budowa nowej rozdzielni 20 KV o mocy 5.5 MV

1977 - budowa komina stalowego gumowanego

1979 - instalacja wyładowarki wagonowej do rozładunku fosforytów

1981 - budowa hali warsztatowej

1983 - zmiana ciągów transportowych surowca

1983 - budowa magazynu fosforytów 

 

Rozpoczęte przez dyr. Mieczysława Sosnowskiego modernizacje i przebudowy kontynuował  dyr. Konrad Józef Przybyła

1984 - uruchomienie młynowni

1984 - budowa budynku socjalno - administracyjnego

      1984 - montaż zbiorników na kwas siarkowy

1987 – uruchomienie instalacji absorpcji garów fluorowych

1990 – oddanie do użytku budynku administracyjno – socjalnego

 

                     Zakład miał szczęście do racjonalizatorów. Współautorami patentów spoza FNF Ubocz byli dyrektorzy: Edward Majewski, patent nr 33258 Szopienice 1947 (Sposób otrzymywania czystego dwutlenku siarki  z gazów ulatniających się przy prażeniu rud, zawierających siarkę), Jan Wiaduch, patent nr 255330 145226 Wrocław 1988 r. (Sposób wytwarzania rozpuszczalnych  w wodzie związków magnezu), Adolf Wójcik, patent nr 54786 „Sposób otrzymywania fosforanu trójsodowego z odpadu przy produkcji fosforanów” Gliwice 1966, Mieczysław Sosnowski patent nr 48556 Ogorzelec 1963 „Sposób otrzymywania klinkieru portlandzkiego” oraz nr 56973 Ogorzelec 1965 Sposób otrzymywania siarki strąconej”.

   

      W Uboczu powstały patenty, wynalazki:


 

 

 

 

 

       Nowatorską próbą wdrożenia myśli nauki polskiej do praktyki była produkcja wieloskładnikowych nawozów granulowanych (2000)13 i zasiadanie w Radzie Nadzorczej przedstawicieli świata nauki - Barbara Skowrońska (inżynier elektromechanik, absolwentka Politechniki Warszawskiej, reprezentująca Ministerstwo Skarbu),  Jerzy Słomiński (inżynier elektroenergetyk, Politechniki Warszawskiej, na co dzień dyrektor filii TVN S.A. Telewizja Kablowa w Żyrardowie), Aleksander Kaszowski (inżynier chemik, absolwent Politechniki Łódzkiej, emeryt), Franciszek Haber (działacz Zrzeszenia LZS ze Zgorzelca), Tomasz Bronny (absolwent Politechniki Warszawskiej, reprezentujący Skarb Państwa), Grzegorz Chodak (dr nauk ekonomicznych, z wykształcenia informatyk, ekonomista z Politechniki Wrocławskiej), Agnieszka Ziomek (dr nauk ekonomicznych, Akademia Ekonomiczna w Poznaniu).

            Fabryka dawała zatrudnienie mieszkańcom z Ubocza i najbliższych okolic. Z każdym powojennym rokiem rosło zapotrzebowanie na fachowców, utworzono dział inwestycji, coraz więcej absolwentów wyższych uczelni znajdowało w fosforach pracę a w okolicznych miejscowościach swą przystań życiową.  Zarobki w fabryce należały do jednych z najwyższych w powiecie lwóweckim a rozbudowany system świadczeń socjalnych dawał gwarancję stabilizacji. Każdy z pracowników miał prawo do wczasów i sporego dofinansowania, zwrotu części kosztów na dojazdy do pracy, mógł wysłać dzieci na kolonie, uzyskać ulgę przy wykupie posiłków w zakładowej stołówce. Znana była i lubiana Kasa Zapomogowo - Pożyczkowa z zerowymi odsetkami, uznaniem cieszyły się działania dyrekcji i związków zawodowych w kierunku pozyskiwania mieszkań dla pracowników.


 

 rok

zatrudnieni

1932

90

1936

55

1946

67

1948

226

1950

264

1960

312

1965

289

1974

293

1975

297

1978

315

1980

329

1983

300

2003

40

2008

18

2010

 

     zatrudnienie w FNF „Ubocz”
                                                                

Organizowane były zabawy sylwestrowe i karnawałowe, hucznie obchodzono święto branżowe. Pracownik mógł liczyć na pomoc sprzętową przy budowie lub remoncie domu (stosowano wówczas opłatę w wysokości tzw. kosztów własnych), uzyskiwał też znaczne preferencje finansowe i urlopowe w przypadku podjęcia nauki. Pięciu pracowników rocznie mogło skorzystać z leczenia w sanatorium - były problemy ze znalezieniem chętnych. Zakład miał swój udział w ośrodku wczasowym nad morzem w Łukęcinie,  wielu pracowników korzystało z funduszu mieszkaniowego, dwa razy rocznie organizowano wycieczki w Polskę,  dla znawców i smakoszy organizowano wypady na grzyby i na jagody.  W 1961 r. dla rodzin pracowników fosforów wybudowano wielorodzinny budynek mieszkalny w Gryfowie Śląskim przy ul. Waryńskiego 12. Od 1945 r. z przerwą w latach 1953 - 1976 istniała na terenie zakładu stołówka, przy fabryce funkcjonował też kiosk z artykułami spożywczymi. Etapami rozwiązywano problem szatni i łaźni. Początkowo, aż do 1952 roku, pracownicy przebierali się na oddziałach a mycie następowało przy tzw. korytach, przyzwoite warunki sanitarne zapewniono pracownikom dopiero w 1974 r. Od 1947 r. czynne było w zakładzie ambulatorium doraźnej pomocy sanitarnej, od 1953 na pół etatu zatrudniony był lekarz, przyjmujący wszystkich chętnych w dni robocze. 

                    W fosforach zanotowano też tragiczne wypadki przy pracy. Siódmego listopada w 1952 r. śmiertelnemu wypadkowi uległ Józef Surmacz.  Rok później 18.02.1953 podczas rozdrabniania superfosfatu zginął Florian Motyczka. W wyniku nieuwagi przy podstawianiu wagonów 27.03.1968 zginął Jan Świerad, a 13.03.1971 podczas gwałtownego wysypu fosforytów z wagonu specjalistycznego śmierć poniósł Zbigniew Rzeszut.  Konsekwencją  zdarzających się wypadków podczas pracy był ciągły nadzór Państwowej Inspekcji Pracy nad urządzeniami technicznymi zakładu i przestrzeganie zasad i norm związanych z bezpieczeństwem każdego stanowiska pracy.                    

               Zakład od pierwszych powojennych lat był poważnie traktowany przez władze. Gdy tylko uruchomiono produkcję, starano się otoczyć fabrykę parasolem ochronnym złożonym z opiekunów (pracowników lwóweckiego UB) i tajnych informatorów.  Wówczas przewidywano (przełom lat 40-tych i 50-tych), że w razie konfliktu zbrojnego z uwagi na lokalizację i specyfikę produkcji zakład może się stać obiektem do penetracji przez oddziały dywersyjne wroga a nawet pierwszego uderzenia jądrowego. Do czasu pozyskania informatora, lwówecka bezpieka zajmowała się drobnostkami zakładu, między innymi żywe zainteresowanie wzbudziła informacja z 1949 r. o czynnym udziale przewodniczącego koła ZMP w procesji Bożego Ciała. Wkrótce lwówecki PUB w 1950 roku umiejscowił w fabryce aż czterech tajnych współpracowników14.  Dzięki nim wiedziano m. in. o awariach na piecach pirytowych – pękały wały produkcji radzieckiej (słaby materiał). Po przełomie 1956 roku „opieka” nieco zelżała, źródła informacji lokalizowano wśród tajnych współpracowników i milicji.  W 1962 roku Bonifacego Benesza podejrzewano o współpracę z Secret Intelligence Service w czasie wojny i po jej zakończeniu. W tymże roku Ingeborg Berner skazano na dwa lata więzienia w zawieszeniu za wrogie wystąpienia na temat ZSRR i przynależności Ziem Zachodnich do Polski. Sześć lat później TW „Kruk” przekazywał PUSB  informacje o Polakach  posiadających rodziny za zachodnią granicą i o bieżących zdarzeniach w fosforach15. Od 1975 r. o sytuacji w fabryce informował t.w. „Marian” a od 1982 "Wołk"16.

Pierwszym „niepokojem” na terenie fabryki był bunt załogi w 1949 roku. Jak wspomina Józef Kruk...

„Przerwa obiadowa jednogodzinna, pracownicy udają się obiad, podano do jedzenia śmierdzącą kiełbasę, pracownicy postanawiają nie jeść posiłku, siedzą w stołówce, nie idą do pracy. Powiadomiony o incydencie dyrektor Alojzy Karpiel prosi załogę (na stołówce znajduje się około 60 osób) o przystąpienie do pracy. Załoga odmawia, żąda lepszych posiłków. Dyrektor Karpiel mówi, że jest strajk i powiadamia Urząd Bezpieczeństwa. Przyjeżdża 4 funkcjonariuszy UB w kombinezonach, wchodzą pomiędzy robotników, szukają inicjatorów protestu, nie znajdują. Zabierają ze sobą kierownika zaopatrzenia stołówki w żywność. Po dwóch godzinach dyr. Karpiel po konsultacjach z UB daje gwarancję, że posiłki będą lepsze. Po trzech godzinach przerwy załoga wróciła na stanowiska pracy”

W 1957 omal nie doszło do strajku, gdy w wyniku regulacji płac stracili na niej dobrze zarabiający – interwencja członków PZPR  zażegnała konflikt. W 1981 roku od 8 do 19 października ogłoszono w zakładzie gotowość strajkową, tylko w jednym dniu 13 października zmieniono formę na strajk ostrzegawczy. Efektem strajku było Rozporządzenie Rady Ministrów z 12 października 1981 roku, na mocy którego pracownicy wydziału kwasu siarkowego i fluorokrzemianów nabyli prawo do 6 lub nawet 12 dni dodatkowego urlopu.

          Każdy zakład pracy w dobie budowy rozwinietego socjalizmu musiał się liczyć z próbami uszczuplenia swojego majątku, pospolicie nazywanymi kradzieżami. Wiele z nich kończyło się niepowodzeniem, większość spraw załatwiano wewnątrz zakładu. Były jednak i takie, po których został ślad w postaci wpisu do księgi dochodzeń Posterunku Milicji Obywatelskiej w Rząsinach (Ubocze przez kilka lat terytorialnie podlegało temu posterunkowi) i w Gryfowie Śląskim. Poniżej kilka spraw odnotowanych przez milicjantów z lat 1946-52 – słownictwo oryginalne, dane personalne usunięte.

            Zakład to nie tylko produkcja. To także ludzie, ich integracja, współpraca z lokalnymi społecznościami. Od pierwszych powojennych lat funkcjonowały w zakładzie organizacje polityczne (PPS, PZPR), młodzieżowe (ZMP, ZMS, ZSMP) i Naczelna Organizacja Techniczna. Istniała w różnych okresach Rada Zakładowa, której uprawnienia często były ograniczane do spraw socjalnych pracowników. Jej przewodniczącymi byli:

Antos Józef  - 1946

Nizioł Jan – 1947

Baranowski Wiktor – Kowala Józef  - 1949

Kruszel Karol – 1952

Milejski Czesław - 1952

Osuch Józef  - 1953

Tarakota Mieczysław  - 1953

Pogorzelski Bolesław  - 1956

Tarakota Mieczysław – 1968

Reszka Czesław – 1968 - 1981

Jednym z jej przywilejów było nadawanie pracownikom fosforów odznaki „Zasłużony Pracownik Fabryki Nawozów Fosforowych „Ubocz”.

legitymacja Aleksandra Dubaniewicza z 1985 r.


 

                Już w 1946 roku istniała w fabryce komórka Polskiej Partii Robotniczej, rok później odnotowano zwolenników Polskiej Partii Socjalistycznej. Funkcje sekretarzy sprawowali:

Polska Partia Robotnicza – Guzy Marian - 1946

                                               Borgiel Wacław - 1947

                                               Jakubowski Stanisław  - 1947 - 1948

                                               Karpiel Alojzy  - 1948

                                               Sokołowski Mieczysław  - 1948

Polska Partia Socjalistyczna – Romanek Stefan - 1947

                                                   Baranowski Wiktor - 1948

                                                   Długosz Józef  - 1948

Po zjednoczeniu w grudniu 1948 roku i po czystkach, działalność Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej zaingurowano zebraniem założycielskim w dniu 9 sierpnia 1949 roku. Kolejnymi, już etatowymi sekretarzami POP PZPR w fabryce  byli:

Dąbrowski Benedykt  - 1949

Sokołowski Mieczysław  - 1949 - 1950

Kowalski Wacław  - 1950

Piszcz Władysław  - 1950 – 1952

Szpilka Tadeusz  - 1952

Mużyłowski Aleksander  - 1952

Kerpeć Antoni  - 1952 – 1965

Suliga Jan  - 1965 – 1967

Ostachowicz Rudolf – 1965 – 197217

Herman Zbigniew  - 1972 – 1974

Ostachowicz Rudolf   - 1974 – 1979

Społecznie swą funkcję sprawowali:

Kwass Albert  - 1979 – 198318

Woźniak Waldemar  i  Kruk Józef

 

W rok 1980 POP wchodziła z 80 członkami, w następnym 26 wystąpiło, w 1983 organizacja liczyła 50 członków a w następnym pięcioleciu przybyło 16. W latach 1987 - 88 w szeregi PZPR na terenie fosforów nie został przyjęty ani jeden kandydat. Organizację polityczną na terenie fabryki stanowili pracownicy, którzy nie zawsze utożsamiali się z linią ideową partii a zarządzanie powierzali kierownictwu zakładu. Czasami dochodziło nawet do zabawnych sytuacji, na zebraniu 27.01.1976 r. jeden z członków organizacji żalił się, że żona mu podarła legitymację partyjną. Riposta zebranych była natychmiastowa i kuriozalna – "wydać nową, wystąpimy do KM PZPR o ukaranie żony".  Inny z kolei mieszkaniec Złotnik Lubańskich w 1976 roku oświadczył na zebraniu, że nie będzie płacił składek i prosi o skreślenie a jako powód podał nie otrzymanie przydziału szynki. Kierownictwo zakładu było powoływane i zatwierdzane przez KP PZPR we Lwówku Śląskim (do 1974) a następnie KW PZPR w Jeleniej Górze.  Odnotować też należy rezolucję z 29 czerwca 1976 przesłaną na ręce Edwarda Gierka.

 

Towarzysz             E. Gierek
                 KC PZPR   W - wa         

         W imieniu załogi FNF „Ubocz” w Uboczu k/ Gryfowa Śląskiego woj. Jelenia Góra popieramy całokształt polityki naszej partii a przedewszystkim jej kierownictwo naczelne.   Jesteśmy głęboko zaniepokojeni nieodpowiedzialnymi wystąpieniami chuliganów w Radomiu i Ursusie. Budzą one potępienie u każdego uczciwego Polaka.  Jesteśmy przekonani, że ten margines naszego społeczeństwa nie może mieć wpływu na politykę naszej partii i rządu. A dialog jaki istnieje między klasą robotniczą i partią będzie w dalszym ciągu prowadzony i rozwiązany w imię interesów naszej Ojczyzny i Narodu z jego awangardą klasą robotniczą na czele.

Ubocze 29.6.1976                                                                                               POP PZPR                                                                                 przy Fabryce Nawozów Fosforowych „Ubocz”

  

        Nie było problemów z organizacją czynów społecznych, najczęściej sprzątano lub produkowano niewielkie ilości nawozów. Np. 27.5.1979 r. młodzież zrzeszona w ZSMP w ciągu 6 godzin wyprodukowała 250 kg nawozu Mikroflor 2 i tyleż samo Mikroflor 1 o ogólnej wartości 64441 zł. Zakład z reguły nie miał problemów z obligatoryjnym udziałem swoich pracowników w obchodach pierwszomajowych. Do lat siedemdziesiątych liczne delegacje brały udział w imprezach powiatowych, po reformie administracyjnej kraju z 1975 r. i utworzeniem nowych województw zaczęto organizować masówki w Gryfowie Śląskim.

O godz. 9.oo zbiórka na stadionie, wysłuchanie w skupieniu przemówienia I sekretarza KC Edwarda Gierka, przemarsz ul. Jeleniogórską, skręt w lewo Armii Czerwonej, trybuna przy Chemiku19


           Nobilitacją dla fabryki był doktorat Mieczysława Sosnowskiego, awans zawodowy i społeczny zastępców dyrektora - Adama Graczyńskiego (w latach 1985-88 wiceminister, od 2000 r. senator RP) i Bogusława Stępnia, późniejszego dyrektora Azbestolitu, członka władz politycznych województwa jeleniogórskiego. Fosfory były wizytowane przez wielu oficjeli ze zjednoczenia, władz wojewódzkich, w zakładzie gościł minister Henryk Konopacki (17.10.1979). Jak każdy zakład pracy, współpracował z władzami gryfowskimi, lwóweckimi i wojewódzkimi.  Pracownicy udzielali się w przeróżnych organizacjach gryfowskich - w Radzie Miejskiej a następnie Miejsko Gminnej, ZMP, ZMS, ZSMP, PZPR, Froncie Froncie Narodowym a następnie Froncie Jedności Narodu, Patriotycznym Ruchu Odrodzenia Narodowego Ruchu Odrodzenia Narodowego.

         Od 1946 zakład dysponował budynkiem ze świetlicą przy ówczesnej ulicy Armii Czerwonej w Gryfowie Śląskim. Prowadzono w niej działalność kulturalną, w niej odbywały się także zabawy, potańcówki i zebrania. W 1961 r. świetlicę przemianowano na klub NOT znany bardziej pod nazwą Chemik. Przez długi okres kierował nim Ryszard Semków, fosfory łożyły też od lat siedemdziesiątych na funkcjonowanie orkiestry dętej. Klub prowadził sekcje szachową, brydżową, tańca towarzyskiego, pinpongową. Na początku lat osiemdziesiątych  (1981) budynek został przejęty przez władze samorządowe, do klubu "Chemik" wprowadził się Gryfowski Ośrodek Kultury.


informator kulturalny i turystyczny woj. jel;eniogórskiego 1981

 

       

            Z chwilą przejęcia fosforów przez administrację polską (1945), rozpoczęły działalność związki zawodowe. Ich samodzielność została ukrócona z chwilą podporządkowania związkom branżowym pod egidą CRZZ. Odważne w latach przełomów, później po zmianie ekip rządzących krajem wpadały w rutynę i zajmowały się najczęściej sprawami socjalnymi. Rok narodzin „Solidarności” w fosforach przebiegł w miarę spokojnie, organizatorem nowej struktury związkowej był Zbigniew Herman. Po wprowadzeniu stanu wojennego internowany został pracownik wydziału inwestycji Zdzisław Gładzik – wówczas sekretarz Komisji Zakładowej, wiceprzewodniczący Komitetu Założycielskiego20. W stanie wojennym wojska w zakładzie nie było, strajków również. Po delegalizacji wszystkich związków zawodowych (1982), w fosforach powstała komórka związków branżowych (1983) z przewodniczącym Józefem Musiałem – w 1988 roku należało do nich 151 członków.           

           Od chwili swego powstania Ludowy Zespół Sportowy "Zryw" w Uboczu otrzymywał konkretną pomoc ze strony kierownictwa fabryki - najczęściej darmowe środki transportu na wyjazdowe mecze drużyny piłkarskiej. Z opieki fosforów cieszyły się dzieci i nauczyciele ze szkół w Uboczu za udostępniany autokar na wycieczki i remonty pomieszczeń szkolnych. Zakład 15.12.1979 r. ufundował szkole telewizor kolorowy.

 

Ubocze 13.09.1962

Zakład opiekuńczy Fabryka Nawozów Fosforowych wymalowała 2 sale w Szkole Podstawowej nr 2 i wyremontowała 6 drzwi, podłogę i schody w Szkole Podstawowej nr 1.

                                                                Marian Kłodnicki                 

 

Fosfory patronowały własnej drużynie „Unii”, która występując w klasie „B” toczyła boje o prymat na lokalnych boiskach w powiecie lwóweckim. Po kilku latach zakład wespół z Gryfexem, Suchymi Farbami, Azbestolitem i innymi zakładami gryfowskimi patronował już sekcji piłkarskiej zjednoczonego gryfowskiego "Gryfa", który mając silne oparcie finansowe i organizacyjne osiągał spore sukcesy - efektem były mecze o awans do III ligi w latach siedemdziesiątych. Z fosforów czynnie klub wspomagali Juchim Dominik, Rode Zdzisław, Maga Ryszard. W 1980 roku, piłkarze MLKS "Gryf" (większość zawodników była zatrudniona w fosforach) zdobyli Mistrzostwo Polski LZS w Rzeszowie (wówczas imprezę nazwano Igrzyskami Sportowo – Rekreacyjnymi LZS Pracowników Gospodarki Żywnościowej). Ówczesnym Ojcem gryfowskiej piłki nożnej był dyrektor FNF "Ubocz" Mieczysław Sosnowski, którego niespodziewana śmierć przerwała marzenia o potędze futbolistów z miasteczka nad Kwisą.        

          Do historii zakładu przeszły też zmagania pracowników FNF w ramach Trójmeczu Zakładowego, imprezy przeprowadzonej przez Jerzego Karnaucha – wówczas kierującego Gryfowskim Ośrodkiem Kultury.

 

  informacja z Karkonoszy rok 1979.

          W pamięci byłych pracowników fabryki utkwiły zapewne osoby zajmujące stanowiska kluczowe w zakładzie - zwłaszcza średniego dozoru. Z działu kadr Biniek Jerzy, Wolny Bolesław, Maga Ryszard, Bogucki Mirosław, finansów – Wolny Marcin, Moroń Marian, Kwass Leopold, Rostkowski Józef, Czarnecki Mieczysław, Maciejewska Krystyna, w socjalnym pracowali Styza Barbara, Sojka Leokadia, Karp Krystyna, transporcie – Szpilka Tadeusz, Stolarczyk Józef, Białas Henryk, Marciniak Władysław, Pożytko Henryk, zaopatrzeniu - Śliwiński Zygmunt. W oddziale superfosfatu Herman Zbigniew, Urbanowicz, Tomczyk Gabriel, Stępień Bogusław, Woźniak Waldemar, Kotowski Tadeusz,  kwasowni – Wycisk Wincenty, Koralewski, Gumowski Józef, Strzygieł Stanisław, Kapicer Kazimierz, w dziale głównego mechanika - Wodziński, Nizioł Leon, Bortko Paweł, Kubisztal Jan, inwestycje – Benesz Bonifacy, Bortko Paweł, Kwass Albert.

               Trudno po latach wymienić wszystkich pracowników fosforów, jeszcze trudniej tych, którzy zaznaczyli swoją obecność pracą przez miesiąc, rok czy dwa. Na podstawie monografii Alberta Kwassa, relacji byłych pracowników, dokumentów archiwalnych, po przeszukaniu zasobów internetowych, przedstawiamy poniżej listę byłych pracowników z intencją jej poszerzenia w miarę napływu zgłoszeń…

 

1.             Antos Józef

2.             Arent Henryk

3.             Balcerzyk Edward

4.             Balcerzyk Leon

5.             Baranowski Wiktor

6.             Bargieł Józef      

7.             Bargieł Wacław

8.             BarszczowskiJan

9.             Bartnicki Michał

10.        Baszak Tadeusz

11.        Bąk Władysław

12.        Bednarek-Cybulska (Ciepielińska) Maria

13.        Bela Jan

14.        Belina Leon

15.        Benesz Bonifacy

16.        Białas Henryk

17.        Białas Mieczysław

18.        Biały Stanisław

19.        Biernacki Andrzej

20.        Binek Jerzy

21.        Biniek Edmund

22.        Blacha Józef

23.        Błoński Stanisław

24.        Bobrow Lech

25.        Bochenek Antoni

26.        Boczek Bronisław

27.        Bodniewicz Władysław

28.        Bogucki Henryk

29.        Bogucki Mirosław

30.        Borgiel Wacław

31.        Bortko Paweł

32.        BoślakJan

33.        Braszka Irena

34.        Buca Józef

35.        Buda Adam

36.        Chlebowiecki Cyprian

37.        Chorzępa Stanisław

38.        Chrabąszcz Wojciech

39.        Chwedyna Tadeusz

40.        Ciapała Maria

41.        Cichoń (Zdrojewska) Jadwiga

42.        Cybulska Mieczysława

43.        Cybulski Stanisław

44.        Cymerman Tadeusz

45.        Czaja Stanisława

46.        Czarnecki Józef

47.        Czarnecki Mieczysław

48.        Czembrowska Zofia

49.        Czerski Józef

50.        Czerwiński Henryk

51.        Dam Benedykt

52.        Dam Wiesław

53.        Dam Włodzimierz

54.        Dam Zofia

55.        Dąbrowski Benedykt

56.        Długosz Józef

57.        Dubaniewicz Aleksander

58.        Duda Janina 

59.        Duda Marian

60.        Dudzik Andrzej

61.        Dugulska Irena

62.        Duszyńska Jadwiga

63.        Duszyński Jan

64.        Dziatkowski Jerzy

65.        Dziedzic Jerzy

66.        Dżamalis Bebi

67.        Dżamalis Irena

68.        Fabiański Robert

69.        Ferenc (Żabska) Ewa

70.        Foremny Stanisław

71.        Franczyk Bolesław

72.        Frankowski Marek

73.        Fronczak Tadeusz

74.        Fulara Marek

75.        Furmanowicz Zdzisław

76.        Gajewska Teresa

77.        Galik Zygmunt

78.        Gałka Jan

79.        Gancowski Tolek

80.        Gancowski Witold

81.        Gandurska Danuta

82.        Gładzik Zdzisław

83.        Głowacki Jan

84.        Głowacz Helena

85.        Godawa Jan

86.        Gonczar Bogusław

87.        Grabski Antoni

88.        Graczyński Adam

89.        Groński Aleksander

90.        Grzegorek Krystyna

91.        Grzelak Aleksander

92.        Gudowicz Jan

93.        Gulina Mieczysław

94.        Gumieniak Julian

95.        Gumowski Józef

96.        Guzy Marian

97.        Hawrylewicz Stefania

98.        Herman Emilia

99.        Herman Zbigniew

100.    Ignatowicz Henryk

101.    Jakubowski Stanisław

102.    Jarosz Irena

103.    Jarosz Piotr

104.    Jaroszewska Jolanta

105.    Jaroszewski Stanisław

106.    Jaskuła Stanisław

107.    Jastrzębski Wojciech

108.    Jaszczurewicz Andrzej

109.    Jaworski Piotr

110.    Jereminowicz Jerzy

111.    Jermolonek Józef

112.    Jękot Jan

113.    Jękot Zofia

114.    Juchim Dominik

115.    Juchim Marian

116.    Juchim Sabina

117.    Jurczak Jan

118.    Kaczarewski Jan

119.    Kaczarewski Jerzy

120.    Kaczarewski Zygmunt

121.    Kakuba Edward

122.    Kalemba Lesław

123.    KalinowskaAnna

124.    Kalinowski Czesław

125.    Kapicer Kazimierz

126.    Karaczun Józef

127.    Karaczun Ryszard

128.    Karaczun Stanisław

129.    Karpiel Alojzy

130.    Karwasiecki Józef

131.    Kerpeć Antoni

132.    Kępka Kazimierz

133.    Kępka Wilhelm

134.    Kłowaty Zbigniew

135.    Kocjan Edward

136.    Kocjan Jerzy

137.    Kocjan Józef

138.    Kocjan Tadeusz

139.    Koczorowski Wincenty

140.    Koćmierowska Alicja

141.    Koćmierowski Henryk

142.    Koko Józef

143.    Kolewe Edwin

144.    Kołodyński Henryk

145.    Komendancki Władysław

146.    Komicz Helena

147.    Konieczna Irena

148.    Koptyra Zdzisław

149.    Kopyciński Karol

150.    Koralewski

151.    Korytowski Wacław

152.    Korytowski Zbigniew

153.    Korzek Jan

154.    Kosiński Lesław

155.    Kostrakiewicz Stanisław

156.    Kot Kazimierz

157.    Kotowski Alfred

158.    Kotowski Eugeniusz

159.    Kotowski Tadeusz

160.    Kotyla Teofil

161.    Kowala Jan

162.    Kowala Józef

163.    Kowalski Władysław

164.    Kozak

165.    Kozłowski Ireneusz

166.    Krotowski Roman

167.    Kró! Stanisław

168.    Król Edward

169.    Król Łucja

170.    Król Tadeusz

171.    Kruk Józef

172.    Kruszel Karol

173.    Ksobiech Stefan

174.    Kubiak Wacław

175.    Kubisztal Jan

176.    Kuc Tadeusz

177.    Kucharewicz Tomasz

178.    Kudera Roman

179.    Kulik Jan

180.    Kumpicki Franciszek

181.    Kupczyk Antoni

182.    Kupiński Władysław

183.    Kurcewicz Tadeusz

184.    Kurcoń Edward

185.    Kurtsch Łucja

186.    Kuś (Gawrońska) Elżbieta

187.    Kuźniar Edward

188.    Kwass Albert

189.    Kwass Antoni

190.    Kwass Leopold

191.    Kwass Maria

192.    Lach Tadeusz

193.    Lachcik Józef

194.    Laszkiewicz Edward

195.    Laszuk Jan

196.    Laszuk Tadeusz

197.    Lenard Tadeusz

198.    Lis Józef

199.    Lis Julia

200.    Lis Władysław

201.    Lis Zdzisław

202.    Luty Krystyna

203.    Ładosz Zbigniew

204.    Łakomy

205.    Łopata Wojciech

206.    Łuków Michał

207.    Łysiak Janusz

208.    Maciejewska (Karp) Krystyna

209.    Maciejkowicz Anna

210.    Mackiewicz Adam

211.    Maga Ryszard

212.    Majerski Zdzisław

213.    MajerskiJan

214.    Majewski Edward

215.    Makarewicz Henryk

216.    Makarewicz Tadeusz

217.    Makowski Stefan

218.    Malarczyk Edward

219.    Malejski Czesław

220.    Małek Adolf

221.    Marciniak Jadwiga

222.    Marciniak Władysław

223.    Marcinkiewicz Marian

224.    Martałek Zdzisław

225.    Marzęda Jan

226.    Marzęda Wiesław

227.    Mazur Zygmunt

228.    Mądrzyca Jadwiga

229.    Mechowski Stanisław

230.    Mężyk Edward

231.    Miczka Jan

232.    Mieczławski Edward

233.    Miedzianowski Henryk

234.    Miedzianowski Józef

235.    Miedzianowski Kazimierz

236.    Mielniczyn Józef

237.    Mikiewicz Stanisław

238.    Mikoda Kazimierz

239.    Milejski Czes ław

240.    Misztal Walenty

241.    Mizioł Jan

242.    Mokras Jerzy

243.    Moksik Ignacy

244.    Morek Jan

245.    Moroń (Ginka) Krystyna

246.    Moroń Marian

247.    Moroń Waldemar

248.    Moroz Jan

249.    Motyczka Florian

250.    Mróz Henryk

251.    Musiał Józef

252.    Muzyka Jan

253.    Muzyka Krystyna

254.    Mużyłowski Aleksander

255.    Nadolski Tadeusz

256.    Niedużak Lilianna

257.    Nizioł Jan

258.    Nizioł Leon

259.    Nowacki Zdzisław

260.    Nowosielski

261.    Nykiel Ludwik

262.    Obrok Stanisław

263.    Okrzeszowski Józef

264.    Olejniczak Jan

265.    Ostachowicz Rudolf

266.    Ostachowicz Włodzimierz

267.    Osuch Józef

268.    Pastuchewicz Wiesław

269.    Pawlak Stefan

270.    Pawliszak Adolf

271.    Pawliszak Maria

272.    Pawliszak Stanisław

273.    Pawłowski Henryk

274.    Pawłowski Józef

275.    Perucka Janina

276.    Piątek Adam

277.    Piechnik Zdzisław

278.    Piekarczyk

279.    Piekarek Ryszard

280.    Pieścik Jan

281.    Pilarski Stefan

282.    Piotrowski Stefan

283.    Piszcz Władysław

284.    Piszczek Mirosław

285.    Pleszkun Józef

286.    Pługowski Zygmunt

287.    Podolak Jan

288.    Pogorzelski Bolesław

289.    Pogorzelski Edward

290.    Polesiak Dariusz

291.    Polesiak Ryszard

292.    Popiel Edward

293.    Poprawska Grażyna

294.    Porczyński Władysław

295.    Porczyński Włodzimierz

296.    Pożytko Henryk

297.    Prawódzka Grażyna

298.    Przybyła Józef Konrad

299.    Przywarty Henryk

300.    Pucek Bernard

301.    Puech Stanisław

302.    Pusz Teodor

303.    Radzikowski Sylwester

304.    Reszka Czesław

305.    Rode Zdzisław

306.    Rogowiec Jerzy

307.    Romanek Stefan

308.    Rosa Stanisław

309.    Rostkowski Józef

310.    Rudzki Ireneusz

311.    Rutkowski Jan

312.    Rzeszut Zbigniew

313.    Sabinicz Józef

314.    Salaga Ryszard

315.    Saniewicka Teresa

316.    Sawicki Bolesław

317.    Sawicki Józef

318.    Sawicki Ludwik

319.    Semków Ryszard

320.    Siedlak Antoni

321.    Siemiech Leopold

322.    Sieradzki Marian

323.    Sikora Jan

324.    Sikora Stanisław

325.    Sikorski Dariusz

326.    Skwara Bogdan

327.    Skwara Franciszek

328.    Skwara Jerzy

329.    Skwara Marta

330.    Smagała Krzysztof

331.    Smętkowski

332.    Sobol Ryszard

333.    Sodolski Jan

334.    Sojka Leokadia

335.    Sojka Stanisław

336.    Sokołowski Mieczysław

337.    Soniewicka Józefa

338.    Sosnowski Mieczysław

339.    Sroczyński Marian

340.    Starczewski Eugeniusz

341.    Starczewski Józef

342.    Stepecki Adam

343.    Stępień Bogusław

344.    Stochowski Walenty

345.    Stolarczyk Józef

346.    Stolarczyk Ryszard

347.    Stolarska Teresa

348.    Strzygieł Stanisław

349.    Styza Barbara

350.    Suliga Jan

351.    Surmacz Eugeniusz

352.    Surmacz Józef

353.    Surmacz Stanisław

354.    Swarzyński Feiiks

355.    Sykutewa Czesław

356.    Szajkowska Helena

357.    Szczepański Robert

358.    Szczygieł Janina

359.    Szczygieł Stanisław

360.    Szlaz Kazimierz

361.    Sznurowski Marian

362.    Szostak Bronisław

363.    Szostak Stefan

364.    Szostak Władysław

365.    Szpilka Tadeusz

366.    Szumisz Mieczysław

367.    Szumisz Zbigniew

368.    Szuniewicz Barbara

369.    Szuniewicz Teresa

370.    Szymańska Wanda

371.    Szymkowiak Jan

372.    Szymkowiak Lesław

373.    Szymkowiak Władysław

374.    Szyszko Bronisław

375.    Szyszko Wacław

376.    Szyszko Zbigniew

377.    Śliski Zbigniew

378.    Śliwiński Zygmunt

379.    Ślusarczyk Władysława

380.    Śmieszek Czesława

381.    Śmieszek Janusz

382.    Śmieszek Krzysztof

383.    Śmieszek Stefan

384.    Świdnicki Edward

385.    Świerad Jan

386.    Tabańska Zofia

387.    Tabański Dariusz

388.    Tabański Józef

389.    Terakota Mieczysław

390.    Tomaszewicz Krzysztof

391.    Tomczuk Józef

392.    Tomczyk Gabriel

393.    Tomczyk Ryszard

394.    Tondos Ryszard

395.    Trześniewska Irena

396.    Trznadel Zbigniew

397.    Tułodziecki Bohdan

398.    Turowicz Władysław

399.    Ukrzyski Wincenty

400.    Urbanowicz

401.    Wcisło Franciszek

402.    Wegorzewski Bolesław

403.    Wiaduch Jan

404.    Wiaduch Maria

405.    Widziewicz Antoni

406.    Wieczorek Stanisław

407.    Wiernicki Jerzy

408.    Wilk Feliks

409.    Wnuk Mieczysław

410.    Wnukowicz Kazimierz

411.    Wodziński

412.    Wodzyński Kazimierz

413.    Wojtkun Alfons

414.    Wojtkun Czesław

415.    Wojtowicz Feliks

416.    Wojtowicz Ryszard

417.    Wolny Bolesław

418.    Wolny Marcin

419.    Wolski Marek

420.    Wolsztajn Albert

421.    Wolsztajn Bożena

422.    Woźniak Stefan

423.    Woźniak Waldemar

424.    Wójcikowski Andrzej

425.    Wójtowicz Magdalena

426.    Wygoda Jerzy

427.    Zakrzewski Ignacy

428.    Zapiórkowska Zofia

429.    Zapiórkowski Włodzimierz

430.    Zdanowicz Marian

431.    Zdrojewski Ignacy

432.    Zięcik Bronisław

433.    Złotek Kazimierz

434.    Złotnik Władysław

435.    Zwierzański Tadeusz

436.    Żabski Leszek

437.    Żebracki Tadeusz

438.    Żejmo Piotr

439.    Żuk Jan

440.    Żukowski Józef

441.    Żurek Józef


W fosforach pracowali również (1945 - 1947) dotychczasowi pracownicy mieszkający w Uboczu, których na mocy zarządzeń władz polskich objęto tzw. czasową reklamacją. Pisownia oryginalna z wykazu.


1.      Andert Ida

2.      Andert Paul

3.      Berndt Ruth

4.      Buschmann Marie

5.      Buschmann Richard

6.      Ciliax Georg

7.      Ciliax Meta

8.      Feist Marie

9.      Feist Robert

10.  George Frieda

11.  George Friedrich

12.  Kintscher Ernst

13.  Kintscher Meta

14.  Kurban Anna

15.  Kurban Max

16.  Kutter Minna

17.  Kutter Paul

18.  Lohr Fritz

19.  Lohr Thea

20.  Müller Else

21.  Müller Heinrich

22.  Prenzel Friedrich

23.  Prenzel Ingetraut

24.  Prenzel Meta

25.  Prenzel Walter

26.  Queiser Otto

27.  Reichert Georg

28.  Reichert Gertruda

29.  Reichert Heinz

30.  Reichert Hermann

31.  Reichert Joachim

32.  Roth Anna

33.  Roth Bernhard

34.  Roth Elise

35.  Roth Heinz

36.  Roth Margarete

37.  Roth Oswald

38.  Roth Waltruad

39.  Roth Willi

40.  Schulz Hulda

41.  Schulz Paul

42.  Schwertner Anna

43.  Schwertner Hermann

44.  Seliger Gustav

45.  Seliger Ida

46.  Thamm Gustav

47.  Wycisk Emma

48.  Wycisk Winzend

              

 

dyrektorzy FNF Ubocz

1945 – 1947  Ukrzyski Wincenty

1947 – 1949  Majewski Edward, pochodził z Szopienic21

1949 – 1949  Karpiel Alojzy, radny MRN, autor puczu w zakładzie22

1949 - 1952   Żurek Józef

1952 - 1957   Kępka Wilhelm23, główny inicjator modernizacji wydziału kwasu  siarkowego
1957 - 1961   Wójcik Adolf
24, długoletni pracownik KZPN "Bonarka" w  Krakowie

1961 - 1967   Tondos Ryszard, później  dyrektor  PCCH Gliwice
1967 - 1968   Wiaduch Jan, współinicjator przebudowy budynku produkcyjnego (wspólnie ze  

                      swoim zastępcą Adamem Graczyńskim25)

1968 - 1983   Sosnowski Mieczysław

1983 – 1999  Przybyła Józef Konrad

          prezesi po przekształceniu FNF Ubocz w Spółkę Skarbu Państwa

                 1999 - 2007   Przybyła Józef Konrad
                 2007 – 2008   Osuch Stanisław, wcześniej prezes Cukrowni Ziębice

    dyrektorzy mianowani przez Zarząd Luveny

                2008 –    Andrzej Piechota - Dyrektor Oddziału Produkcji „Luveny” w Uboczu

                2009 – Zbigniew Trznadel – Dyrektor – Kierownik Oddziału Ubocze

           

             

            Czy fabryka mogła się obronić? Czy dziś mogłaby produkować i stanowić źródło utrzymania dla kilkudziesięciu rodzin w gminie gryfowskiej? Jedynie przy niebywałym szczęściu i niewiarygodnym splocie różnych okoliczności mu sprzyjającym. Niestety, jednego i drugiego zabrakło, pozostał przemysłowy krajobraz, żal i wspomnienia…

                                                                                                          Albert Kwass

                                                                                                                                              Janusz Buca

Poznań – Ubocze – Gryfów Śląski   2009-2011

 

        Autorzy składają serdeczne podziękowanie Zbigniewowi Trznadlowi, Józefowi Krukowi, Andrzejowi Dudzikowi, Mirosławowi Boguckiemu, Pawłowi Rubajowi, Józefowi Stolarczykowi, Przemkowi Gajdoszowi i Jarosławowi Bogackiemu za pomoc w opracowaniu tekstu i udostepnienie materiałów źródłowych.

             Dziękują  p. Iwonie Jarosz - Prezes Zarządu Towarzystwa Miłośników Gryfowa Śląskiego za trud zebrania i opracowania w lutym 2012 r. dodatkowej listy byłych pracowników fosforów. 


 


                     


         W 2012 roku Lubońska "Luvena" sprzedała byłe Fosfory nowo powstałej (9.12.2011) spółce PAMA-STAL. Firma posiada siedzibę w Świętochłowicach i oddział w Uboczu 300. W ofercie (22.09.2013) sprzedaż hurtowa odpadów i złomu, rozbiórka i wyburzanie obiektów przemysłowych, przygotowywanie terenów pod nowe inwestycje.





 

     Kiedy w lutym 2008 roku na lamach „Kuriera Gryfowskiego" ukazał się mój artykuł pt. „Agonia Superfosfatu" otrzymałem wiele telefonów, jak również przeprowadziłem kilka bezpośrednich rozmów. Moi rozmówcy generalnie podzielili treść artykułu, ale było też kilka napastliwych osób, które wręcz z oburzeniem odnosiły się do jego treści. Nikt nie wierzył, że „agonia superfosfatu" w rzeczywistości się dokona. Od tamtej daty minęło pięć lat. W tym czasie były zwiastuny przetrwania, ale nadzieja umarła wraz z rezygnacją LUVENY. Dzisiaj mamy rok 2013. Jest to rok pogrzebu Fabryki Nawozów Fosforowych „Ubocz", bo oto na naszych oczach dokonuje się fizyczne jej zniszczenie, pogrzebanie. Oglądając zza płotu procedurę rozbiórki, mam przed oczyma cały okres budowy. Nasze oczy zwrócone były na wznoszone poszczególne budynki, hale itp. Wtedy w oczach mieliśmy łzy radości i nadziei, dzisiaj mamy łzy żalu i niemocy. „Dobrze", że tej chwili nie dożył główny inicjator modernizacji i obudowy ówczesny wieloletni dyrektor dr inż. Mieczysław Sosnowski. Można powiedzieć, że fabryka była jego drugim domem, drugim życiem i niewątpliwie to wielkie zaangażowanie było powodem jego przedwczesnej śmierci. Dostał zawału serca w miejscu pracy - w fabryce.

     Wspominając ludzi, którzy się angażowali w organizację i budowę fabryki, należy wymienić śp. Tadeusza Szpilkę i śp. Czesława Reszke. Oni to na spotkaniu z ówczesnym ministrem przemysłu chemicznego gorąco go przekonywali o konieczności odbudowy i odnowy zakładu. Kiedy minister, ze względu na trudności i problemy w kraju, odmówił realizacji pomysłu modernizacji zakładu, Szpilka ostro stwierdził: „Wy Towarzyszu ministrze myślicie tylko z pozycji swojej warszawskiej, my natomiast z dołu. Dajcie nam wolną rękę, to sami to zrobimy i te trudności pokonamy." I tak się stało, ówczesna Rada Ministrów wydała uchwałę nr 130 o odbudowie i modernizacji zakładu. Powołano pion inwestycyjny z zastępcą dyrektora ds. inwestycji którym został Bogusław Stępień, po nim autor artykułu, który kierował inwestycją do jej zakończenia. O ludziach tamtego okresu można by napisać wiele. Faktem jest też to, że kilku z nich, z tzw. centrum inwestycyjnego, już nie żyje, a wśród nich: inż. Leon Bclina, Zdzisław Gładzik, Andrzej Janczurewicz, Aleksander Szymkowiak. Oni to tworzyli trzon działu inwestycji. W ramach swoich stanowisk zabiegali o wykonawców, o materiał)' itp. Śmierć dosięgła ich już po zakończeniu budowy, kiedy byli w pełni twórczego życia. W czasie budowy z wiązara dachowego hali spadł montażysta i zginął na miejscu. Było też kilka wypadków, w wyniku jednego z nich ucierpiał pan Henryk Koćmierowski, który stracił nogę.

     Fabryka umiera i nie byłoby w tym nic dziwnego, gdyby była to fabryka przed modernizacją, a nie teraz, kiedy nowe obiekty mają średnio 25 lat, a w produkcji były wykorzystane przez kilka lat i to na 1/4 zdolności produkcyjnej.Wierzyć się nie chce, że w czasie pokoju, wiele lat po wojnie wybudowano nowy zakład, by później W krótkim czasie go zburzyć, a przecież budowano go, bo takie były potrzeby rolnictwa i daleko było nam do poziomu zużycia nawozów w porównaniu do krajów europejskich. Niekiedy myślę sobie, że istnieje W kraju jakieś chińskie lobby, po to by wszystko sprowadzać z tamtej strefy, naszą produkcję wstrzymać, a zakłady zlikwidować. Nieraz leż słyszę głosy, że zakłady gryfowskie przetrwał)- Hitlera, komunę a demokracja je dobiła. Na koniec można powiedzieć, jak słyszymy w czasie pogrzebu, żegnaj zakładzie, żegnaj nasz pracodawco, a w sercach naszych i pamięci niech pozostaną miłe wspomnienia z czasów twojej świetności.

     Przypuszczam, iż obecny właściciel, burząc zakład, ma w tym jakiś cel, jakieś plany. Dobrze by było, aby przekazał społeczeństwu, co zamierza zrobić z gruzem, odpadami azbestowymi, papą, itp. i co na tym terenie po fabryce nowego powstanie.

                                                                                                                                                                        Albert Leopold Kwass

 

artykuł opublikowany także w Kurierze Gryfowskim nr 5  z 2013 r.



 

  Przypisy



[1]   w 1929 r. powierzchnia fabryki wynosiła 80191 m2

[2]   po przesiedleniu zamieszkał w Bad Bedesberg

[3]   dekret z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U.  z  19 kwietnia 1946 r.)

[4]   działacz Rady Zakładowej, późniejszy v-ce przew. GRN w Uboczu

[5]   w Powiatowej  Rady Narodowej we Lwówku Śląskim do 8.7.1948 r.

[6]   jak podaje Albert Kwass...

[7]   być może Albert Kwass opierał się na sprawozdaniu z innego miesiąca 1946 r.

[8]   Albert Kwass "Monografia..."

[9]    uchwała Rady Ministrów 130/79 z 10.06.79

[10]   w dziesięcioleciu 1990 - 2000 trzykrotnie spadło zużycie nawozów fosforowych na 1 ha w  stosunku do 1989 r.

[11]   ówczesny układ polityczny  nie pozwolił na  produkcję biopaliw w stopniu umożliwiającym  wdrożenie pomysłu do praktyki – Prezydent Aleksander Kwaśniewski mimo zdecydowanego poparcia Parlamentu dla ustawy (13.11.2002 r. za głosowało 353 posłów na 388 głosujących) ustawę zawetował (17.01.2003). Po kilku miesiącach Parlament 28.03.2003 r.  głosami posłów SLD i PO przyjął veto Prezydenta...

[12]   oferta wynajmu pomieszczeń biurowych i magazynowych w Uboczu k. Gryfowa Śląskiego   (2010)

Budynek wartsztatu mechanicznego I i II    4-001    520 m2, w tym: pomieszczenia biurowe 24m2, narzędziownia 36 m2    2 bramy wjazdowe, energia elektr, oświetlenie, suwnice hakowe I nawa 2t., II nawa - 1 t. Budynek magazynu fosforytów    4-014    2016 m2 (ok. 87mx25m),w tym: ok. 300 m2 zajęte pod skłądowisko gruzu, pojemność 12200 m3, długość czynna 70 m, wys. składowania materiałów sypkich 7 m    2 bramy wjazdowe (w ścianach szczytowych), suwnice chwytakowe 5 t. czynna, energia el., oświetlenie, urządzenie do konfekcjonowania mat. sypkich do big bag. Budynek magazynu superfosfatu    4-015    5154 m2, w tym: ok. 300 m2 zajmuje instalacja granulacji, 2 nawy: I nawa 30 m x 98 m, pojemność 18300 m3, czynna suwnica chwytakowa 10 t., oświetlenie, I nawa 30mx74m, pojemność 13.300 m3    czynna suwnica chwytakowa 10 t., dwie bramy wjazdowe (1 czynna), urządzenie do ekspedycji i konfekcjonowania (do big-bag), mat. sypkich, należy doprowadzić energię el. (zdjęty kabel zasilający na długości ok. 100m). Budynek  sprężarkowni    4-010    226 m2 (ok. 9mx25m), w tym: 3 pomieszczenia gospodarcze o pow. ok. 20 m2, kubatura 1993 m3    1 brama wjazdowa + drzwi wejściowe, suwnica hakowa 5 t. ręczna łańcuchowa, energia el., oświetlenie. Budynek  laboratorium    4-017    pomieszczenia biurowe 6 szt. (wymagają remontu), 5 pomieszczeń na 1 piętrze o pow.- odpowiedni 16,9 m2, 20,3 m2, 11,8 m2, 42,4 m2 (22,3 m2+20,1 m2 - jedno wejście), 1 pomieszczenie na parterze o pow. 17,8 m2    energia, woda, c.o., wc. (do remontu). Budynek produkcji superfosfatu    4-004    pow. użyt. 1420 m2 (ok. 24mx59m), ok. 320 m2 zajęte przez fundamenty komór reakcyjnych, rozdzielnię elektr., komin, zbiornik H2SiF6    3 bramy wjazdowe, brak instalacji elektrycznej.

[13]  zastąpiono wytwarzanie granulatu w temperaturze ok. 800° procesem pozwalającym na  uzyskanie podobnego efektu w temperaturze kilku stopni Celsjusza

[14]   „ Azot”, „Dzwon”, „Karol, „Zenon”

[15]  spotykał się w lokalach gryfowskich „Tulipan” i „Kącik”, za swą „pracę” otrzymywał   wynagrodzenie. Jego współpraca trwała do 1983 roku, kiedy to odmówił współpracy w wyniku  odrzucenia jego wniosku o wyjazd czasowy z rodziną do Francji

[16]  na dzień przed świętem Trzech Króli 1982 r. lwówecka SB pozyskała następnego t.w. „Wołk”  – w zasadzie bez efektów, współpracownik niczego nie przekazał i współpraca została przerwana  w lipcu tego roku

[17]  więzień obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu (transport z Krakowa 16.04.1942)  nr 32449, ppor w 34 Pułku Piechoty 8 DP (1945), major w 1976

[18]  autor monografii fosforów z 1984 r. kierownik działu inwestycji w latach 1979-83, sekretarz  POP, na znak protestu przeciwko działaniom władz centralnych PZPR poddał się dymisji - nie została przyjęta (7.04.1981), pisywał do Gościa Niedzielnego, radny w samorządzie gryfowskim,  współautor dwóch  patentów

[19]   program obchodów z 1976 r

[20]   internowany od 13.12.81 do 28.12.81.

[21]   w składzie Miejskiej Rady Narodowej w Gryfowie Śląskim od 7.06.1947

[22]  w wyniku rozgrywek personalnych pomiędzy dyr. Majewskim a inż. Karpielem, ten  ostatni miał podburzyć kilkunastu pracowników mających "na pieńku" z dyrektorem do wywiezienia go "na taczkach". Autor rozgrywki personalnej inż. Karpiel wkrótce został  dyrektorem  - po kilku miesiącach został jednak odwołany. W okresie późniejszym na wniosek ministra  przemysłu chemicznego został odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi (1951)

[23]   22 lipca 1951 roku decyzją Prezydenta Rzeczypospolitej został odznaczony Srebrnym i Złotym Krzyżem Zasługi, cztery lata później - 11.01.1955 r. otrzymał Medal 10-lecia Polski Ludowej

[24]  później był dyrektorem Zakładów Chemicznych w Wizowie, zmarł  11.01.2008, pochowany  na Cmentarzu Rakowickim w w Krakowie

[25]  Adam Graczyński - w latach 1967 - 1971 z-ca dyrektora FNF „Ubocz” d/s technicznych, późniejszy  podsekretarz stanu w Urzędzie Postępu Naukowo - Technicznego,  naczelny dyrektor Głównego Instytutu Górnictwa w Katowicach, senator 2000-2004, autor 30 patentów i wzorów użytkowych. Zmarł 26.08.2004 r, pochowany w Katowicach, pośmiertnie został odznaczony Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski. Od 2005 roku za kształtowanie postaw innowacyjnych, szczególnie wśród ludzi młodych oraz rozwijanie społecznych idei nowatorskich, Wojewódzki Klub Techniki i Racjonalizacji w Katowicach przyznaje Honorowy Medal im. ADAMA GRACZYŃSKIEGO


BIBLIOGRAFIA

1.  Aktualizacja programu ochrony środowiska i planu gospodarki odpadami dla powiatu   lwóweckiego na lata 2010-2013 z perspektywą na lata 2014-2017. Lwówek Śląski  2010. Opracował zespół Albeko z Opola

2.      Archiwum Państwowe Jelenia Góra zespół 660 i 125

3.      Auschwitz chronicle 1939-1945 Danuta Czech Tauris 1990

4.      Biblioteka Główna Politechniki Wrocławskiej. Katalog.

5.      Biuletyny Urzędu Patentowego 1947- 2002

6.      Chemiker Zeitung t. 40

7.      Chemisches  Zentralblatt 1939

8.      Chemische Fabrik Carl Koethen   Schoppe Georg Lowenberg 1929, rękopis

9.      Die Chemische Industrie nr 5 z 1.03.1905

10.  Dom Maklerski Millenium 2005.

11.  Dziennik Polski. Kraków 2008

12.  Echo Lubonia 2008-2010

13.  Encyklopedia Solidarności. Zapis na www  2009

14.  Gazeta Wrocławska 2001-2010

15.  Geografia Gospodarcza Polski. Tom 2 Jerzy Loth, Zofia Cichocka Warszawa 1960

16.  Gryfów Śląski 1945-2008. Skrzypek Robert, Szczerepa Maciej i Wojciech.

17.  Handbuch der internationalen Stickstoff-und Superphosphat-Industrie Julius Mossner 1931

18.  Industrielle Hinterlassenschaften der Rohphosphat-Verarbeitung Juli 2005

19.  Informator Kulturalny i Turystyczny woj. jeleniogórskiego Karkonosze  1979 r. nr 6, 1981   nr 10

20.  Karty z historii polskiego przemysłu chemicznego. T. 19  SITPChem Warszawa 2002

21.  Krajowy Rejestr Sądowy 2003-2008

22.  Kronika Rady Gminnej Zrzeszenia LZS w Gryfowie Śląskim 1978-1983

23.  Księga Pamięci: Transporty Polaków do KL Auschwitz z Krakowa i innych miejscowości Polski Południowej 1940-1944, Franciszek Piper, Irena Strzelecka Towarzystwo Opieki nad Oświęcimiem 2002

24.  Materiały na spotkanie aktywu zakładowego z członkami władz centralnych PZPR i ZSL Gryfów Śląski 1983

25.  Ministerstwo Skarbu 2000-2008 Informacje o spółkach SP, sprawozdania o stanie mienia.

26.  Monografia Fabryki Nawozów Fosforowych "Ubocz" 1865-1984  Albert Kwass 1984. Zbiór Biblioteki Miasta i Gminy w Gryfowie Śląskim

27.  Löwenberger Heimatstube Hannover

28.  Nowiny Jeleniogórskie 1975-2010

29.  Oczyszczanie gazów przemysłowych z tlenków azotu po produkcji H2So4 w FNF Ubocz dr inż. M. Sosnowski, M.A.Gostomczyk, Józef Kuropka, Instytut Inżynierii Ochrony Środowiska Politechniki Wrocławskiej. Ochrona Środowiska nr 3/4 1983

30.  Państwowy Instytut Geologiczny. Warszawa 1945-2007

31.  Przyjaciele Miasta Gryfowa strona www http://pmg.gryfow.pl/ 2009

32.  Protokoły z posiedzeń Rady Miejskiej Gminy Gryfów Śląski 2004-2010

33.  Relacje Aleksandra Dubaniewicza, Alberta Kwassa, Zbigniewa Trznadla, Józefa Kruka, Andrzeja Dudzika, Mirosława Boguckiego, Józefa Stolarczyka  2009 - 2011

34.  Rocznik polityczny i gospodarczy Warszawa 1959

35.  Roczniki Chemii t. 20-22 PWN 1946

36.  Rodzina Ukrzyskich  Wiesław Danielec Kraków 2011

37.  Rozporządzenie Rady Ministrów 12 października 1981 r. w sprawie dodatkowych płatnych urlopów

38.  Schosdorf   Krause Walter  1997

39.  Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Przemysłu Chemicznego. Strona www 2010

40.  Strategia Rozwoju Turystyki dla Województwa Dolnośląskiego. Polska Agencja Rozwoju  Turystyki. Warszawa 2003

41.  Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta i gminy Gryfów Śląski Pracownia projektowa Dom Jelenia Góra 1999

42.  UB i SB w powiecie lwóweckim Klementowski Robert.2008

43.  Uchwała Zarządu Województwa Dolnośląskiego 2284/III/08 z 23.12.2008

44. Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska we Wrocławiu. Ocena stopnia zanieczyszczenia gleb w województwie dolnośląskim. Wrocław 2010

45.  Zbiór prywatny Baumert Doris 2009

46. Zbiór prywatny Jarosz Iwony  2012

47.  Zeitschrift für angewandte Chemie Volume 30 part 3 Verein Deutscher Chemiker 1917

 


aktualizacja 16.02.2012
aktualizacja 22.09.2013